Egypte is een waanzinnig fascinerend land, maar het vraagt als reiziger wel om een stevige dosis geduld en een dikke huid. De straatcultuur is intens, verkopers zijn bijzonder vasthoudend en voor een deel van de lokale bevolking ben je als toerist helaas een wandelende portemonnee. Door vooraf te weten welke trucjes er worden uitgehaald, kun je de chaos met een gerust hart trotseren en voorkom je dat je reisbudget onnodig verdampt.
Veelvoorkomende scams
Het arsenaal aan trucs in Egypte is uitgebreid, maar de meeste scams volgen een voorspelbaar patroon. Zodra je deze herkent, prik je er moeiteloos doorheen.
De verkeerde ingang of gesloten straat
Vooral rond de piramides van Gizeh en de tempels in Luxor staan mannen in officiële ogende kleding je op te wachten. Ze stappen zelfverzekerd op je af en beweren dat de hoofdingang vandaag gesloten is, of dat je de verkeerde kant op loopt. Toevallig weten zij wel een andere route, die steevast eindigt bij de stallen van hun neef waar je verplicht een veel te dure kameel of paardenkoets moet huren om op het terrein te komen.
Het 'gratis' cadeau
Een verkoper drukt je een klein beeldje, een stukje papyrus of een armbandje in de hand met de mededeling "Welcome to Egypt, this is a gift for you". Zodra je het aanneemt en wegloopt, loopt de sfeer direct om. De verkoper eist ineens geld, of vraagt om een donatie voor zijn familie. Weiger je te betalen, dan wordt er een luidruchtige scène geschopt om je een schuldgevoel aan te praten.
De behulpzame fotograaf
Bij bekende bezienswaardigheden biedt een vriendelijke local aan om een foto van jou te maken. Soms pakken ze letterlijk de telefoon uit je handen voordat je er erg in hebt. Na het maken van de foto krijg je je telefoon pas terug als je een stevige fooi (baksheesh) betaalt.
Het wisselgeld-trucje
Dit gebeurt vaak in taxi's of bij kleine winkeltjes in donkere straatjes. Je betaalt met een briefje van 200 of 500 Egyptische pond. De chauffeur of verkoper laat het briefje razendsnel vallen, pakt een briefje van 20 of 50 pond op en beweert boos dat je hem te weinig hebt gegeven. Omdat de biljetten qua kleur en opmaak soms op elkaar lijken, ga je als vermoeide reiziger snel twijfelen.
De ongevraagde gids
Je loopt door een tempelcomplex of over straat en een man begint met je mee te lopen. Hij wijst naar een hiëroglief, vertelt er een willekeurig feitje over en werpt zich op als je persoonlijke gids. Zelfs als je hem negeert, blijft hij je volgen. Aan het einde van je bezoek eist hij agressief geld voor zijn 'diensten'.
Waar ze voorkomen
Je komt touts en oplichters in heel Egypte tegen, maar de concentratie is veruit het hoogst rondom de grote trekpleisters. Het Gizeh-plateau bij Caïro is berucht; de agressiviteit van de verkopers en kameeleigenaren is hier ongeëvenaard. In Luxor moet je vooral scherp zijn rond de Karnak-tempel, de Vallei der Koningen en het treinstation. In Aswan concentreert de overlast zich voornamelijk op de Corniche (de boulevard langs de Nijl), waar felucca-kapiteins soms wel tien keer per minuut hun boottochtjes aanbieden. Ook op vliegvelden en grote busstations staan vaak mannetjes klaar die je veel te dure taxi's proberen aan te smeren.
Hoe herken je ze?
Vrijwel elke scam in Egypte begint met dezelfde openingszinnen. Een overdreven enthousiaste begroeting, gevolgd door "Where are you from?" of "How can I help you?". Antwoord je met Nederland of België, dan volgt er gegarandeerd een uitspraak over een bekende voetballer of "Kijken, kijken, niet kopen". Dit is bedoeld om het ijs te breken en je te laten stoppen met lopen.
Een ander duidelijk signaal is het creëren van valse urgentie. Iemand vertelt je dat de boot bijna vertrekt, de markt over een uur sluit of dat dit écht de allerlaatste kans is om een ticket te kopen. Zodra iemand je fysiek probeert tegen te houden, voor je gaat staan of ongevraagd spullen in je handen duwt, weet je dat er een verkooptruc volgt.
Preventie
De beste manier om met touts en scams om te gaan, is door je houding aan te passen. Loop doelgericht door, alsof je precies weet waar je heen gaat, zelfs als je eigenlijk verdwaald bent. Maak geen oogcontact met verkopers en ga niet in op hun openingsvragen. Zodra je antwoord geeft, hebben ze een ingang.
Leer de magische woorden "La shukran" (Nee bedankt). Zeg dit resoluut, zonder te glimlachen en zonder stil te staan. Hoe harder en duidelijker je het zegt, hoe sneller ze afdruipen. Blijf je twijfelend of te beleefd lachen, dan zien ze dat als een uitnodiging om door te gaan.
Spreek altijd vooraf een duidelijke prijs af. Of het nu gaat om een taxi, een boottocht of een gids: bevestig de prijs, zorg dat duidelijk is of het om Egyptische ponden, euro's of dollars gaat, en check of de prijs voor de hele groep is of per persoon. Betaal bovendien altijd pas achteraf en zorg dat je gepast geld hebt om wisselgeld-discussies te voorkomen. Gebruik voor vervoer in steden als Caïro en Alexandrië bij voorkeur apps zoals Uber of Careem; hiermee omzeil je de taximaffia volledig.
Wat te doen als het misgaat
Mocht je toch in een vervelende situatie belanden, blijf dan rustig. Verhef je stem als iemand fysiek wordt of je spullen niet teruggeeft, dit trekt de aandacht van omstanders en daar houden oplichters niet van. Word nooit agressief, want als toerist trek je in een fysieke confrontatie in Egypte altijd aan het kortste eind.
Dreigen met de Tourist Police (Shurta al-Siyaha) werkt in Egypte vaak als een rode lap op een stier, maar dan in positieve zin. Oplichters en agressieve verkopers zijn doodsbang voor deze speciale politie-eenheid, omdat klachten van toeristen zwaar worden bestraft. Vaak is het noemen van de Tourist Police al genoeg om iemand direct te laten afdruipen.
Als een taxichauffeur halverwege de rit de prijs probeert te verhogen, sta dan op je strepen. Eis dat hij stopt en stap uit, of blijf bij aankomst in de auto zitten tot hij de afgesproken prijs accepteert. Geef nooit je bagage uit handen voordat de betaling is afgehandeld.
Valkuilen zonder scam
Niet alles wat frustrerend is, is direct oplichting. Veel valkuilen komen voort uit cultuurverschillen of onhandige logistiek.
De baksheesh-cultuur
Het constant moeten geven van fooi voelt voor veel westerse reizigers als afpersing, maar in Egypte is 'baksheesh' een fundamenteel onderdeel van de economie. De salarissen zijn extreem laag. Dat iemand een paar pond verwacht voor het aanreiken van toiletpapier, het openen van een autodeur of het dragen van je tas, is geen scam maar keiharde realiteit. Zorg dat je altijd een stapel kleine biljetten (5, 10 en 20 pond) in een aparte zak hebt zitten, zodat je niet telkens je hele portemonnee hoeft te trekken.
Verborgen kosten in graftombes en tempels
Je koopt een duur ticket voor de Vallei der Koningen en denkt dat je klaar bent. Eenmaal binnen blijkt dat je voor de mooiste tombes (zoals die van Toetanchamon of Seti I) aparte, prijzige tickets nodig hebt. Ook voor het maken van foto's met een professionele camera moet vaak een apart ticket worden aangeschaft. Dit is geen oplichting door het personeel, maar officieel overheidsbeleid. Check dus vooraf goed bij de kassa wat wel en niet is inbegrepen.
Te strakke reisschema's
Tijd is een relatief begrip in Egypte. Treinen hebben regelmatig uren vertraging, bussen vertrekken pas als ze vol zijn en het verkeer in Caïro kan je planning volledig in de war schoppen. Wie een strakke planning maakt met krappe overstaptijden, loopt onherroepelijk vast. Bouw altijd speling in.
Veiligheid voor vrouwen & solo reizigers
Egypte staat bekend als een uitdagende bestemming voor vrouwelijke solo reizigers. De constante aandacht, het staren en het naroepen (catcalling) kunnen mentaal behoorlijk uitputtend zijn. In drukke menigtes, zoals op markten of in het openbaar vervoer, komt ongewenste aanraking helaas voor.
Een conservatieve kledingstijl helpt om een deel van de ongewenste aandacht te verminderen. Bedek schouders, decolleté en knieën, en draag loszittende kleding. Het dragen van een zonnebril is een slimme truc; zo kun je om je heen kijken zonder dat mannen denken dat je oogcontact zoekt, wat al snel als flirten wordt opgevat.
Wees niet bang om onbeleefd te zijn. Waar we in Nederland of België geneigd zijn om vriendelijk te blijven, is dat in Egypte vaak het verkeerde signaal. Als een man je lastigvalt of te dichtbij komt, maak dan hard en duidelijk kenbaar dat hij afstand moet houden. In de metro van Caïro zijn de voorste twee coupés exclusief voor vrouwen gereserveerd. Maak hier als vrouwelijke reiziger absoluut gebruik van; het is er aanzienlijk rustiger en veiliger.