Malaria

Backpacken door tropische bestemmingen brengt specifieke gezondheidsrisico’s met zich mee, waarvan malaria een van de bekendste is. Deze infectieziekte heeft wereldwijd een enorme impact en vormt een reëel risico voor reizigers in grote delen van Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Veel backpackers worstelen tijdens hun voorbereiding met vragen over deze ziekte. Moet je overal pillen slikken, hoe herken je de eerste symptomen en wat doe je als je midden in de jungle plotseling hoge koorts krijgt?

Deze pagina bevat algemene informatie over reisgezondheid en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Welke vaccinaties of medicijnen voor jou nodig zijn, hangt onder andere af van je bestemming, reisduur, gezondheid, eerdere vaccinaties en reisactiviteiten. Vraag daarom persoonlijk advies bij een erkend reizigersadvies- en vaccinatiebureau.

Je risico hangt af van de gebieden die je bezoekt, het seizoen en je bescherming tegen muggen. De prijs van je accommodatie zegt daar niet genoeg over. Zet vóór je vaccinatieconsult je route en overnachtingsplaatsen op een rij, inclusief mogelijke uitstapjes en grensovergangen. Veranderen je plannen onderweg, laat dan ook het preventieadvies opnieuw beoordelen.

Wat is malaria precies en hoe loop je het op?

Malaria wordt veroorzaakt door Plasmodium-parasieten, niet door een virus. Meestal worden ze overgedragen door de steek van een besmette vrouwelijke Anopheles-mug. De parasieten ontwikkelen zich eerst in de lever en vervolgens in rode bloedcellen. Zeldzaam is overdracht via besmet bloed of van moeder op kind mogelijk. Gewoon contact met iemand met malaria, zoals samen eten of naast elkaar zitten, verspreidt de ziekte niet. De CDC geeft een overzicht van besmetting en klachten.

Waar loop je risico?

Malaria komt voor in delen van Afrika, Azië, de Amerika’s en Oceanië. Binnen één land kunnen gebieden sterk verschillen. Hoogte, temperatuur, seizoen en plaatselijke overdracht spelen mee. Er bestaat geen algemene grens van 2.000 meter waarboven je overal veilig bent. Ook een stad of een droog seizoen is geen automatische vrijstelling van voorzorgsmaatregelen. Gebruik het actuele advies voor de plekken waar je werkelijk komt, niet alleen een globale wereldkaart.

Neem voor een persoonlijk advies contact op met een erkend reizigersadviesbureau. Vertel ook over zwangerschap, kinderen, aandoeningen en medicijnen. De WHO beschrijft de ziekte en kwetsbare groepen; de CDC legt uit welke reisgegevens bij preventie meewegen. Een eerdere malaria-infectie maakt je niet blijvend beschermd.

Je verblijf en activiteiten voorbereiden

Vraag bij je slaapadres naar horren, een goed afsluitbare kamer en een bruikbare klamboe. Neem bescherming mee voor avonden buiten en voor overnachtingen onderweg. Bespreek ook hoe je medische hulp bereikt tijdens een afgelegen trekking. Een kort bezoek kan al blootstelling geven; een luxe hotel maakt de rest van je reis niet risicovrij.

Symptomen: hoe herken je een malariabesmetting?

Malaria kan beginnen met koorts, rillingen, hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid. Misselijkheid, braken of diarree komen ook voor. De eerste klachten kunnen mild lijken. Wacht niet op een temperatuur boven 40 graden of op koortsaanvallen met een vast ritme: dat patroon ontbreekt vaak, zeker aan het begin. Alleen op grond van de klachten kun je malaria niet onderscheiden van andere infecties.

Klachten kunnen vanaf ongeveer een week na een besmette steek ontstaan, maar ook pas maanden later. Vertel een arts bij koorts daarom over eerdere reizen, ook als je alweer een tijd thuis bent. De CDC noemt ook milde eerste klachten als reden om na een relevante reis snel medische hulp te zoeken.

Koorts tijdens of na een verblijf in een malariagebied vraagt om directe medische beoordeling. Dit geldt ook als je preventieve tabletten hebt genomen. Een arts moet malaria en andere mogelijke oorzaken beoordelen; een tijdelijk lagere temperatuur is geen bewijs dat het gevaar voorbij is.

Verschillende soorten malaria

Bij mensen kunnen onder andere P. falciparum, P. vivax, P. ovale, P. malariae en P. knowlesi malaria veroorzaken. P. falciparum kan snel tot ernstige ziekte leiden. Ook andere soorten kunnen ernstig verlopen; probeer de soort of ernst daarom niet zelf uit een koortspatroon af te leiden. Bij P. vivax en P. ovale kunnen slapende leverstadia later opnieuw klachten veroorzaken. Daarvoor kan aanvullende behandeling nodig zijn. De WHO geeft achtergrond over de verschillende parasieten.

Wat te doen bij vermoedelijke klachten?

Krijg je koorts tijdens of na een verblijf in een malariagebied, zoek dan direct medische beoordeling. Wacht niet tot de koorts hoog is, tot een volgende aanval of tot een periode van 24 uur voorbij is. Dit geldt ook wanneer je malariatabletten correct gebruikt. Vertel welke gebieden je bezocht, wanneer je daar was en welke medicijnen je neemt. De CDC beschouwt mogelijke malaria als een medische noodsituatie die snelle beoordeling vereist.

Een arts beoordeelt je klachten en laat passend bloedonderzoek uitvoeren. Een sneltest kan helpen, maar onderscheidt niet alle parasietsoorten en een negatieve uitslag sluit malaria niet altijd uit. Soms zijn microscopie of herhaalde tests nodig. Vraag bij aanhoudende of toenemende klachten opnieuw hulp; reis niet verder op basis van één geruststellende test.

De behandeling hangt onder meer af van de parasiet, ernst, mogelijke resistentie en persoonlijke omstandigheden. Koop niet zelf een willekeurige antibioticakuur. Bij sufheid, verwardheid, benauwdheid, stuipen of snelle achteruitgang regel je spoedhulp. Laat een ander de verzekeraar bellen wanneer dat nodig is, zonder medische zorg uit te stellen.

Preventie: hoe voorkom je een muggenbeet?

Combineer bescherming tegen muggen met antimalariamiddelen wanneer die zijn voorgeschreven. Malariamuggen steken vooral tussen zonsondergang en zonsopkomst. Bescherm je ook overdag: andere muggen kunnen dan bijvoorbeeld dengue overbrengen. Een middel slikken maakt muggenbescherming niet overbodig, en een klamboe vervangt geen voorgeschreven medicatie.

Kleding en afweermiddelen

Draag waar mogelijk een losse lange broek, sokken en lange mouwen. Gebruik op onbedekte huid een geschikt insectenwerend middel, bijvoorbeeld met DEET of icaridine, volgens het etiket. Meer smeren dan voorgeschreven geeft niet vanzelf betere bescherming. Houd rekening met leeftijdsgrenzen en vraag bij kinderen, zwangerschap of een gevoelige huid welk product passend is. Vermijd ogen, mond en beschadigde huid; spray niet rechtstreeks in het gezicht.

Gebruik je ook zonnebrandcrème, breng die dan eerst aan en daarna het insectenwerende middel. Volg de aanwijzingen voor opnieuw aanbrengen na zwemmen of zweten. De CDC beschrijft het juiste gebruik van insectenwerende middelen. Middelen voor het behandelen van kleding of netten zijn niet automatisch geschikt voor de huid.

Slapen met bescherming tegen muggen

Kies een goed afgesloten kamer met intacte horren of gebruik een klamboe, bij voorkeur een geschikt geïmpregneerd net. Controleer op gaten en hang het zo op dat het sluit rondom je slaapplaats. Stop de randen onder het matras en voorkom dat je tijdens het slapen tegen het net ligt. Neem zo nodig zelf een net mee in plaats van erop te rekenen dat er één hangt.

Airconditioning kan onderdeel zijn van een beschermde slaapomgeving, maar bewijst niet dat een kamer mugvrij is. Een ventilator is geen gelijkwaardige vervanging voor horren of een klamboe. Kijk naar openingen, aanwezige muggen en de omstandigheden ter plekke. De CDC noemt afgesloten kamers en behandelde netten als praktische maatregelen.

Antimalariamiddelen en voorbereiding

Laat een reizigersarts of gespecialiseerd vaccinatiebureau bepalen of je preventieve malariatabletten nodig hebt. Het middel en schema hangen af van je route, plaatselijke resistentie, gezondheid en andere medicijnen. Tabletten verkleinen de kans op malaria, maar geen enkel middel beschermt volledig. Ook bij correct gebruik blijven muggenbescherming en snelle beoordeling van koorts nodig.

Welke pillen passen bij jouw reis?

Voorbeelden zijn atovaquon/proguanil, doxycycline en mefloquine. Ze verschillen in innameschema, bijwerkingen en geschiktheid. Kies niet alleen op een merknaam of het aantal tabletten per week. Bespreek zwangerschap, leeftijd, nierproblemen, psychische klachten en ander medicijngebruik met de voorschrijver. De CDC zet de verschillen tussen preventieve middelen uiteen. Meer algemene uitleg staat in onze gids over antimalariamiddelen.

Bewaar je persoonlijke voorschrift, met de startdatum vóór het risicogebied en de einddatum erna. Volg dat schema ook als je je goed voelt. Vraag vooraf wat je moet doen bij braken, een vergeten dosis of bijwerkingen. Zoek bij ernstige of nieuwe psychische klachten direct advies in plaats van zonder overleg door te slikken; volg de waarschuwingen van het voorgeschreven middel. Zorg met de arts voor een passend vervolg wanneer een middel moet worden gestopt of vervangen.

Regel een voldoende voorraad bij een betrouwbare apotheek vóór vertrek. Raak je medicijnen kwijt of kom je tekort, vraag dan via een arts of de alarmcentrale naar een erkende apotheek. Koop geen losse pillen op straat of via een onbekende verkoper. Stel noodzakelijke behandeling niet uit omdat je eigen voorraad ontbreekt.

Noodbehandeling voor afgelegen gebieden

Een arts kan voor bepaalde reizen een noodbehandeling voorschrijven wanneer betrouwbare zorg moeilijk bereikbaar is. Dat is niet hetzelfde als preventieve medicatie. Of je daarnaast preventieve tabletten nodig hebt, blijft een afzonderlijke medische beslissing. Een meegegeven noodkuur is dus geen reden om voorgeschreven preventie te laten vallen.

Laat schriftelijk vastleggen wanneer je de noodbehandeling mag starten, hoe je die inneemt en hoe je hulp regelt. Gebruik alleen de voor jou voorgeschreven kuur volgens dat plan. Zoek bij koorts meteen medische hulp; een noodbehandeling is hooguit een tijdelijke maatregel wanneer die hulp niet bereikbaar is. Ook na de eerste dosis moet je zo snel mogelijk onderzocht worden, omdat koorts ook een andere ernstige oorzaak kan hebben. De GGD geeft uitleg voor reizigers met een voorgeschreven noodbehandeling.

Een goede voorbereiding betekent niet dat je voortdurend bang hoeft te zijn voor iedere mug. Zorg dat je bescherming en medicatie kloppen en weet waar je hulp kunt zoeken. Krijg je tijdens of na je reis koorts, vertel de arts dan meteen over je verblijf in een malariagebied.