Een paar pleisters en paracetamol zijn voor een weekend weg misschien voldoende, maar tijdens een langere backpackreis ligt dat anders. Je wilt kleine klachten zelf kunnen opvangen en voorkomen dat je onderweg zonder dagelijkse medicatie komt te zitten. Bij sommige geneesmiddelen speelt bovendien iets anders: ze mogen niet zonder de juiste documenten de grens over.
Wat je precies meeneemt hangt af van je bestemming, reisduur, gezondheid en de beschikbaarheid van medische zorg onderweg. Een compacte reisapotheek is meestal slimmer dan een tas vol middelen die je waarschijnlijk nooit gebruikt.
Wat hoort er in een reisapotheek?
De basis van een reisapotheek bestaat uit middelen die je zelf gebruikt en spullen voor veelvoorkomende kleine problemen onderweg. Voor een backpackreis door Zuidoost-Azië kan de inhoud anders zijn dan voor drie weken interrailen door Europa. Neem daarom niet automatisch alles mee wat op een standaard paklijst staat.
Voor de meeste reizigers zijn de volgende spullen praktisch:
- voldoende voorraad van je eigen medicijnen
- paracetamol
- ORS tegen vochtverlies bij diarree of braken
- eventueel een diarreeremmer voor situaties waarin tijdelijk remmen noodzakelijk is
- pleisters in verschillende maten
- blarenpleisters
- steriele gaasjes
- verband of een klein snelverband
- ontsmettingsmiddel voor kleine wondjes
- pincet
- kleine verbandschaar
- wegwerphandschoenen
- koortsthermometer
- zonnebrandcrème
- insectenwerend middel
- eventuele anticonceptie
- reservebril of extra contactlenzen als je daarvan afhankelijk bent
Een complete grote verbanddoos is voor de gemiddelde backpacker meestal onnodig. Kies liever voor een kleine EHBO-set die past bij je reis. Maak je trekkings, verblijf je dagen buiten bereik van medische hulp of reis je door afgelegen gebieden, dan kan uitgebreider verbandmateriaal wel zinvol zijn.
Haal een nieuwe EHBO-set na aankoop even uit elkaar. Fabrikanten stoppen er soms spullen in die je nooit gebruikt, terwijl juist blarenpleisters, extra gaasjes of voldoende gewone pleisters ontbreken.
Medicijnen zoals antibiotica, malariatabletten of middelen tegen hoogteziekte horen niet standaard in iedere reisapotheek. Of je die nodig hebt hangt af van bestemming, route, gezondheid en reisstijl. Bespreek dit vooraf met een arts, apotheek of reizigersadviescentrum.
Bespreek ook het veilige gebruik van zelfzorgmiddelen. Los ORS op in precies de hoeveelheid betrouwbaar water die op het zakje staat. Een diarreeremmer behandelt de oorzaak niet: gebruik loperamide niet bij koorts of bloed in de ontlasting en vraag advies over geschiktheid bij kinderen, zwangerschap en andere medicijnen. Lees de uitleg van Thuisarts over diarree. Bij niet kunnen drinken, sufheid, bloedverlies of snelle achteruitgang is medische hulp nodig. Koorts tijdens of na verblijf in een malariagebied vraagt om directe beoordeling, ook als je preventieve tabletten gebruikt.
Dagelijkse medicijnen meenemen op reis
Gebruik je medicijnen op recept, regel je voorraad dan ruim voor vertrek. Neem voldoende mee voor de geplande reis en bij voorkeur enige reserve voor vertraging, een gemiste vlucht of een onverwacht langer verblijf. Controleer tegelijkertijd de houdbaarheidsdatum.
Laat medicijnen zoveel mogelijk in de originele verpakking van de apotheek zitten, inclusief het etiket met je naam. Losse tabletten in een ongemarkeerd zakje nemen minder ruimte in, maar kunnen bij grenscontroles juist vragen oproepen.
Bewaar noodzakelijke medicatie tijdens de vlucht in je eigen handbagage, met de originele verpakking en bijbehorende documenten. Organiseer een reservevoorraad zo dat je er ook bij vertraging bij kunt, binnen de toegestane invoerhoeveelheid. Geef gereguleerde medicijnen niet zomaar aan een reisgenoot mee: de verklaring is persoonlijk en de regels voor vervoer door iemand anders kunnen verschillen. Bespreek een passende verdeling en de bewaartemperatuur vooraf met je apotheker en controleer de invoerregels van de betrokken landen.
Gebruik je medicatie waarbij het tijdstip van inname nauw komt, bespreek dan vooraf hoe je met grote tijdsverschillen omgaat. Zelf enkele uren gaan schuiven is niet bij ieder medicijn verstandig. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor sommige vormen van anticonceptie.
Medicijnpaspoort of medicatieoverzicht
Vraag voor vertrek bij je apotheek om een actueel overzicht van je medicijnen. Daarop staan onder andere de middelen en doseringen die je gebruikt. Vaak zijn ook relevante allergieën of overgevoeligheden opgenomen.
Zo’n medicijnpaspoort of actueel medicatieoverzicht is vooral handig wanneer je in het buitenland bij een arts of apotheek terechtkomt. Merknamen verschillen per land, terwijl de werkzame stof veel bruikbaarder is om vast te stellen welk geneesmiddel je gebruikt.
Een medicijnpaspoort is geen officiële toestemming om gereguleerde medicijnen over de grens mee te nemen. Als voor jouw medicatie een medicijnverklaring verplicht is, vervangt het medicijnpaspoort die verklaring niet.
Medicijnen bewaren tijdens het backpacken
Temperatuur is onderweg vaak een groter probleem dan reizigers verwachten. Een backpack kan uren in een hete bus, minivan of bagageruimte liggen. Ook een afgesloten auto of tent kan snel te warm worden.
Kijk daarom vóór vertrek in de bijsluiter hoe jouw medicijnen bewaard moeten worden. Sommige geneesmiddelen kunnen slecht tegen hitte, andere moeten gekoeld worden. Een koelbox is niet automatisch de oplossing: voor bepaalde medicatie kan juist een te lage temperatuur problemen geven.
Vraag bij medicijnen met bijzondere bewaareisen aan je apotheek hoe je ze tijdens vluchten, lange busritten en warme reisdagen het beste kunt vervoeren.
Medicijnen in je handbagage
Medicijnen die je onderweg nodig hebt kun je bij het vliegen het beste in je handbagage bewaren. Je houdt ze dan zelf bij je als ruimbagage vertraagd of zoekraakt. Bovendien kunnen temperaturen in het bagageruim ongeschikt zijn voor bepaalde geneesmiddelen.
Voor gewone vloeistoffen in de handbagage geldt op Schiphol een maximumverpakking van 100 milliliter. Noodzakelijke medicijnen vormen een uitzondering: medicatie mag daar ook in een verpakking van meer dan 100 milliliter mee in de handbagage.
Vlieg je vanaf een andere luchthaven of stap je onderweg over, controleer dan ook de lokale securityregels. De procedure kan per luchthaven of land verschillen. Bij vloeibare medicatie, injectiespuiten of andere opvallende medische hulpmiddelen is het verstandig relevante documentatie makkelijk bereikbaar te houden.
Stop dagelijkse medicatie niet uitsluitend in je ingecheckte backpack. Een vertraagde of zoekgeraakte tas is vervelend; zonder noodzakelijke medicatie kan hetzelfde bagageprobleem veel grotere gevolgen hebben.
Wanneer heb je een medicijnverklaring nodig?
Bij medicijnen die onder de Nederlandse Opiumwet vallen, kan een verklaring van het CAK nodig zijn. Maar de Nederlandse indeling is niet de enige controle: een middel dat hier vrij verkrijgbaar is, kan in een ander land gereguleerd of verboden zijn. Controleer per bestemming én transitland de werkzame stof, toegestane hoeveelheid en vereiste toestemming. Een CAK-verklaring maakt een lokaal verboden middel niet automatisch toegestaan. Gebruik de CAK-reishulp en vraag bij onduidelijkheid de bevoegde ambassade of geneesmiddelenautoriteit.
Daar kunnen bijvoorbeeld bepaalde medicijnen tegen ADHD, sterke pijnstillers zoals opioïden en verschillende slaap- en kalmeringsmiddelen onder vallen. Ook medicinale cannabis valt onder bijzondere regels.
Ga niet alleen af op de merknaam van je medicijn. Controleer voor vertrek de werkzame stof en laat via het CAK vaststellen welke regels voor jouw medicijn, bestemming en reisduur gelden.
De Nederlandse Medicijnen mee op reis-hulp staat op: Het CAK – advies verklaringen
Je vult daar onder andere het medicijn, het land of de landen van je reis en de reisduur in. Op basis daarvan krijg je te zien welke verklaring en eventuele aanvullende stappen nodig zijn.
Neem een Opiumwetmiddel niet mee naar het buitenland met alleen een recept, medicijndoosje of medicijnpaspoort als voor jouw reis een officiële verklaring verplicht is. Landen kunnen streng optreden tegen het bezit van gereguleerde stoffen, ook wanneer je het middel in Nederland legaal op doktersrecept gebruikt.
Schengen medicijnverklaring
Voor Nederlandse reizigers die met een Opiumwetmiddel naar veel Europese bestemmingen reizen, is vaak een Schengen medicijnverklaring nodig.
Eén Schengen medicijnverklaring is maximaal 30 dagen geldig. Gebruik je meerdere medicijnen waarvoor zo’n verklaring nodig is, dan heb je per medicijn een aparte verklaring nodig.
Bij langere reizen kunnen meerdere opeenvolgende verklaringen nodig zijn. Voor reizen van 90 dagen of langer binnen Europa kan volgens de huidige CAK-procedure een Engelstalige medicijnverklaring nodig zijn. Laat de Medicijnen mee op reis-hulp dit voor jouw specifieke route bepalen in plaats van zelf op basis van een lijst met Schengenlanden te gokken.
Schengen medicijnverklaring aanvragen
De procedure voor Nederlandse reizigers verloopt via het CAK:
- vul de Medicijnen mee op reis-hulp van het CAK in
- download en print de vooringevulde verklaring
- laat de verklaring door je huisarts of behandelend arts controleren en ondertekenen
- zorg dat de vereiste artsgegevens en stempel correct zijn ingevuld
- stuur de ondertekende verklaring volgens de instructies van het CAK in
- print de goedgekeurde verklaring en neem deze mee op reis
Begin hiermee niet vlak voor vertrek. Zeker wanneer je meerdere medicijnen gebruikt of verschillende landen bezoekt, kan er meer papierwerk nodig zijn dan verwacht.
Engelstalige medicijnverklaring buiten het Schengengebied
Voor veel reizen buiten het Europese gebied waarin de Schengen medicijnverklaring wordt gebruikt, heb je bij Opiumwetmedicijnen een Engelstalige medicijnverklaring nodig. Ook bij bepaalde langere reizen binnen Europa kan deze verklaring van toepassing zijn.
De arts vult en ondertekent de verklaring. Voor een Engelstalige medicijnverklaring verlangt het CAK een origineel document met originele handtekening. Het document wordt vervolgens door het CAK goedgekeurd.
Daar kan het niet bij blijven. Afhankelijk van het land kan daarna nog legalisatie door bijvoorbeeld een rechtbank, ambassade, consulaat of het ministerie nodig zijn. Voor landen die onder het Apostilleverdrag vallen kan een apostillestempel onderdeel van de procedure zijn.
Het CAK adviseert een Engelstalige medicijnverklaring bij voorkeur minimaal vier weken voor vertrek op te sturen. Zeker bij backpackreizen buiten Europa is vroeg beginnen verstandig, omdat je mogelijk meerdere instanties langs moet.
Controleer de actuele procedure via: Het CAK
De regels van het land van bestemming blijven uiteindelijk bepalend. Een verklaring die voor het ene land geschikt is, hoeft niet automatisch voldoende te zijn voor het volgende land op je route.
Backpacken door meerdere landen met medicijnen
Een lange backpackroute maakt het papierwerk ingewikkelder dan een vakantie naar één bestemming. Reis je over land door meerdere landen, dan moet je rekening houden met de regels van alle landen waar je doorheen reist.
Bij een vliegreis is ook het soort overstap relevant. Blijf je tijdens een tussenstop volledig binnen de internationale transitzone, dan gelden andere praktische omstandigheden dan wanneer je door immigratie of douane gaat en het land formeel binnenkomt.
Volgens het CAK is voor een overstap waarbij je binnen de douane van de luchthaven blijft geen aparte medicijnverklaring voor dat transitland nodig. Ga je wel door de douane, bijvoorbeeld om bagage op te halen en opnieuw in te checken, dan kan die verklaring nodig zijn. Controleer dus het werkelijke overstapproces, niet alleen de duur. Deze uitleg over de CAK-verklaring vervangt geen controle op afzonderlijke lokale verboden of invoertoestemmingen voor jouw geneesmiddel.
Dit speelt vooral bij flexibele backpackreizen. Vandaag kan je route eindigen in Thailand, terwijl je drie weken later besluit ook Laos, Vietnam of Maleisië mee te pakken. Met gewone bagage is zo’n wijziging eenvoudig. Met gereguleerde medicatie kan een nieuw land extra documenten vereisen.
Kun je onderweg nieuwe medicijnen kopen?
Ga er niet vanuit dat je jouw vertrouwde medicijn zonder problemen in een buitenlandse apotheek kunt bijhalen. Hetzelfde middel kan een andere merknaam hebben, alleen op recept verkrijgbaar zijn of helemaal niet verkocht worden.
Binnen de Europese Unie kan een geschikt grensoverschrijdend recept in veel gevallen worden gebruikt, maar ook daar bestaan uitzonderingen en is niet ieder geneesmiddel overal verkrijgbaar. Voor verdovende of psychotrope middelen kunnen strengere regels gelden.
Neem daarom voldoende voorraad mee wanneer dat medisch en wettelijk mogelijk is. Bewaar daarnaast een medicatieoverzicht waarop ook de werkzame stof en dosering staan. Dat maakt overleg met een buitenlandse arts of apotheker aanzienlijk eenvoudiger wanneer je toch vervangende medicatie nodig hebt.
Vaccinaties en malariatabletten
Een reisapotheek staat niet los van de rest van je gezondheidsvoorbereiding. Voor sommige bestemmingen worden vaccinaties geadviseerd of gelden aanvullende maatregelen tegen bijvoorbeeld malaria.
Maak een afspraak zodra je reisplannen concreet zijn. Op de pagina Prik je reis noemt GGD Reisvaccinaties vier tot zes weken vóór vertrek voor gewone reizen en bij reizen langer dan drie maanden liefst minstens vier maanden vooraf. De benodigde tijd hangt af van je vaccinaties en gezondheid. Volg de planning die jouw vaccinatiebureau met je afspreekt; een algemene termijn is geen reden om bij een naderend vertrek af te zien van advies.
Ben je later met voorbereiden, dan heeft een afspraak vaak nog steeds zin. Sla advies niet automatisch over omdat je vertrekdatum al dichtbij komt.
Neem bij zo’n afspraak je daadwerkelijke route mee. Voor malaria maakt het bijvoorbeeld veel uit welke gebieden je bezoekt, in welk seizoen je reist, hoe lang je ergens blijft en op welke manier je overnacht.
Actuele informatie staat op: https://www.ggdreisvaccinaties.nl
Nederlandse en Belgische reizigers volgen niet dezelfde procedure
De procedure via het CAK geldt voor reizigers die hun medicatie vanuit Nederland meenemen. Woon je in België, volg dan niet automatisch dezelfde aanvraagstappen.
Voor Belgische reizigers met geneesmiddelen die verdovende of psychotrope stoffen bevatten, beschrijft het FAGG de reizigersprocedure. Voor reizen binnen Schengen hoort daar een door de arts ingevulde verklaring bij die het FAGG valideert; controleer de actuele indieningstermijn. Voor bestemmingen buiten Schengen vraag je de bevoegde autoriteit welke documenten en hoeveelheden zijn toegestaan. Legalisatie van een ander medisch attest is een afzonderlijke procedure en vervangt deze geneesmiddelencontrole niet.
Controleer voor Belgische reizigers onder meer:
- https://diplomatie.belgium.be/nl/reisadviezen
- https://www.health.belgium.be/nl/tools/legalisatie-medische-attesten-gebruik-het-buitenland
Ook voor Belgische reizigers geldt dat lokale wetgeving zwaarder weegt dan de situatie thuis. Een geneesmiddel dat in België normaal verkrijgbaar is, kan elders als gereguleerd of verboden middel worden behandeld.
Laatste check van je reisapotheek
Loop je medicijnen en EHBO-spullen enkele dagen voor vertrek nog één keer na. Daarmee voorkom je vooral de simpele fouten die onderweg lastig op te lossen zijn.
- Controleer of je voldoende dagelijkse medicatie hebt.
- Neem waar mogelijk enige reserve mee.
- Controleer de houdbaarheidsdatum.
- Laat voorgeschreven medicatie in de originele verpakking met apotheeketiket.
- Vraag een actueel medicatieoverzicht of medicijnpaspoort aan.
- Controleer of een van je medicijnen onder de Opiumwet valt.
- Regel noodzakelijke medicijnverklaringen ruim voor vertrek.
- Controleer ook de regels van tussenlanden en nieuwe landen op je route.
- Bewaar belangrijke medicatie tijdens vluchten in de handbagage.
- Controleer vooraf eventuele temperatuur- of koeleisen.
- Stem vaccinaties en eventuele malariamedicatie af op je daadwerkelijke route.
- Bewaar digitale kopieën van belangrijke medische documenten op een plek waar je ook zonder je backpack bij kunt.
Een reisapotheek hoeft uiteindelijk niet groot te zijn. De spullen die je echt nodig hebt, de juiste hoeveelheid eigen medicatie en correcte documenten zijn tijdens een backpackreis een stuk waardevoller dan een etui vol middelen die zonder duidelijke reden zijn ingepakt.