Antimalariamiddelen

Malariapillen zijn niet voor iedere tropenreis nodig. Laat vóór vertrek beoordelen welke maatregelen bij jouw route passen. Het risico verschilt per gebied, seizoen en manier van reizen. Bescherming tegen muggenbeten blijft belangrijk; een reizigersarts bepaalt daarnaast of preventieve medicatie nodig is en welk middel bij je gezondheid past. Deze gids helpt je de belangrijkste afwegingen en vragen voor dat gesprek op een rij te zetten.

Deze pagina bevat algemene informatie over reisgezondheid en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Welke vaccinaties of medicijnen voor jou nodig zijn, hangt onder andere af van je bestemming, reisduur, gezondheid, eerdere vaccinaties en reisactiviteiten. Vraag daarom persoonlijk advies bij een erkend reizigersadvies- en vaccinatiebureau.

Bij de keuze spelen innameschema, bijwerkingen, kosten en beschikbaarheid mee, maar eerst moet duidelijk zijn welk middel medisch bij jou en je bestemming past. Neem vragen over bijwerkingen mee naar het consult. Een ervaring van een reisgenoot is geen reden om voorgeschreven bescherming achterwege te laten of zelf over te stappen. Spreek ook af wie je onderweg kunt bereiken wanneer je klachten krijgt of je route verandert.

Wat is malaria en hoe loop je het op?

Malaria is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door parasieten van het type Plasmodium. Deze parasiet wordt overgedragen door de beet van een besmette vrouwelijke anophelesmug, ook wel de malariamug genoemd. In tegenstelling tot de muggen die knokkelkoorts (dengue) verspreiden en vooral overdag actief zijn, steekt de malariamug voornamelijk tussen zonsondergang en zonsopgang.

Wanneer een besmette mug je prikt, komen de parasieten in je bloedbaan terecht. Ze reizen direct naar je lever, waar ze zich gedurende een tot meerdere weken vermenigvuldigen zonder dat je daar iets van merkt. Pas wanneer de parasieten de lever verlaten en je rode bloedcellen binnendringen en vernietigen, word je ziek.

Malaria kan beginnen met koorts, rillingen, hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid; de eerste klachten kunnen ook mild lijken. Wacht niet op hoge koorts of aanvallen in een vast ritme. Koorts tijdens of na verblijf in een malariagebied vraagt om directe medische beoordeling, ook bij correct gebruik van tabletten. De ziekte kan snel ernstig worden. De CDC beschrijft de noodzaak van snelle diagnostiek en behandeling.

Kan malaria terugkomen?

Malaria is behandelbaar, maar bij nieuwe koorts na een eerdere behandeling moet je opnieuw medische hulp zoeken. Bij Plasmodium vivax en Plasmodium ovale kunnen slapende parasieten in de lever later weer actief worden. Een nieuwe aanval kan ook ontstaan doordat parasieten in het bloed niet volledig zijn verdwenen; dat is niet beperkt tot deze twee soorten. De CDC maakt onderscheid tussen deze vormen van terugkerende malaria.

Laat de behandelaar uitleggen welke behandeling, eventuele nabehandeling en controles nodig zijn. Een eerdere infectie is geen reden om bij een volgende reis bescherming achterwege te laten. Vertel bij nieuwe klachten waar je hebt gereisd en welke behandeling je eerder kreeg.

Malariapreventie afstemmen op je route

Preventieve malariamedicatie heet ook profylaxe. Bespreek met een reizigersarts de precieze gebieden, reisduur, slaapplaatsen en reisperiode. Meld aandoeningen, andere medicijnen, zwangerschap, borstvoeding en een eventuele kinderwens. Die gegevens zijn belangrijker dan de keuze van een reisgenoot. Maak op tijd een afspraak; ook bij een naderend vertrek is advies nog zinvol.

Regel voorgeschreven malariapillen vóór vertrek via je apotheek en neem voldoende mee. Ga niet op zoek naar een willekeurige verkoper als je voorraad onderweg opraakt of zoekraakt. Neem contact op met een arts of apotheker voor een betrouwbare vervanging; stel noodzakelijke medische hulp niet uit omdat je in het buitenland bent. Lees de CDC-uitleg over malariapreventie en geneesmiddelen onderweg.

Welke middelen kan een arts overwegen?

Onderstaande uitleg is bedoeld om het gesprek met je arts of apotheker voor te bereiden, niet om zelf een middel te kiezen. Resistentie in het reisgebied, je medische voorgeschiedenis en andere medicijnen kunnen een keuze uitsluiten. Vergelijk kosten pas nadat duidelijk is welke middelen geschikt zijn.

Atovaquon en proguanil (onder meer Malarone)

Deze combinatie wordt bij preventie dagelijks gebruikt. Het innemen met voedsel of een zuiveldrank helpt bij de opname. Lees de gebruiksinformatie van Apotheek.nl en volg het schema van je voorschrijver. Vraag ook wat je moet doen als je na inname braakt of een dosis vergeet.

Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer maagdarmklachten en hoofdpijn. Of het middel geschikt is, hangt ook af van bijvoorbeeld de nierfunctie en zwangerschap of borstvoeding. Voor kinderen bestaan aparte sterktes en gewichtsafhankelijke doseringen; een vaste grens van 11 kilo voor alle toepassingen klopt niet. Laat de arts de passende vorm en het schema bepalen. Gebruik een oude 28-dagenregel uit een reisblog niet om je kuur zelf te beperken.

Mefloquine (Lariam)

Bij preventie wordt mefloquine doorgaans wekelijks gebruikt. De start ligt ruim vóór aankomst in het risicogebied, zodat eventuele problemen nog vóór vertrek kunnen worden besproken. Het middel kan onder meer slaapstoornissen, duizeligheid en psychische klachten veroorzaken. Laat je niet geruststellen door een ongefundeerd percentage over hoeveel gebruikers geen last zouden hebben.

Bespreek eerdere psychische klachten, epilepsie en andere medicijnen met je arts: die kunnen gebruik van mefloquine voor preventie uitsluiten. Zwangerschap betekent niet automatisch dat dit middel verboden is; soms kiest een arts er juist voor, na afweging van het malariarisico. Lees de waarschuwingen van Apotheek.nl en de bijsluiter van jouw product. Bij een allergische reactie of ernstige bijwerkingen stop je het middel en neem je direct contact op met een arts. Nieuwe angst, somberheid, verwardheid of neurologische klachten moet je meteen melden. Laat de arts zo nodig vervangende malariabescherming regelen; wacht niet tot je weer thuis bent.

Doxycycline

Doxycycline is een antibioticum dat een arts ook voor malariapreventie kan voorschrijven. Het wordt dan dagelijks gebruikt. Bespreek geschiktheid bij zwangerschap, borstvoeding of gebruik door kinderen afzonderlijk met de voorschrijver; leen geen kuur van een reisgenoot.

Let op de instructies voor innemen met voldoende water en rechtop blijven zitten of staan: doxycycline kan de slokdarm irriteren. Ook kan de huid gevoeliger worden voor zonlicht. Vraag de apotheker naar combinatie met andere medicijnen of supplementen en lees de gebruiksinformatie over doxycycline.

Extra anticonceptie is niet automatisch nodig bij ieder antibioticum. Laat je eigen combinatie door de apotheker controleren. Bij braken of ernstige diarree kan een anticonceptiepil minder goed worden opgenomen; volg dan de instructies van jouw pil en vraag zo nodig advies. De NHS licht het onderscheid tussen antibiotica en wisselwerkingen toe.

Chloroquine en oudere merknamen

Oudere reisverhalen noemen vaak chloroquine of Paludrine. Dat een middel vroeger werd gebruikt, betekent niet dat het nu voor jouw bestemming werkt of beschikbaar is. Chloroquine is alleen geschikt waar de parasiet er gevoelig voor is. Neem geen oud combinatieschema over en behandel los proguanil niet als uitwisselbaar met atovaquon/proguanil. De CDC beschrijft waarom de keuze per reisgebied en persoon verschilt.

Leg je persoonlijke innameschema vast

Vraag de arts of apotheker om een schema dat aansluit op de dagen waarop je daadwerkelijk in het risicogebied bent. Bewaar het bij je medicatie en ook offline. Verandert je route, laat dan beoordelen of je schema of voorraad moet veranderen.

Stop niet op eigen initiatief zodra je het risicogebied verlaat. De benodigde periode erna verschilt per middel. Bij klachten die een mogelijke ernstige bijwerking zijn, zoek je direct medische beoordeling in plaats van zonder overleg door te gaan of zelf van middel te wisselen.

Een dosis vergeten of last van bijwerkingen?

Lees direct de instructies voor jouw specifieke middel bij een vergeten dosis en neem bij twijfel contact op met de apotheker. Er is geen universele inhaalregel die voor alle malariapillen geldt. Vertel welk middel je gebruikt, wanneer je het voor het laatst nam en wanneer de volgende dosis gepland is. Vraag ook advies bij braken na inname.

Koppel de inname aan een passend vast moment en zet een herinnering. Volg voedsel- en houdingsinstructies van jouw middel. Probeer bijwerkingen niet te omzeilen door ze simpelweg te “verslapen”; bespreek nieuwe of hinderlijke klachten met een arts of apotheker.

Blijf jezelf tegen muggenbeten beschermen

Malariapillen geven geen volledige garantie. Gebruik daarom ook de geadviseerde muggenbescherming en blijf alert op klachten. Volg bij insectenwerende middelen het etiket en de instructies voor je leeftijd en situatie. Bescherm je niet uitsluitend tegen malariamuggen in de avond: andere muggen kunnen ook overdag ziekten overdragen.

Gebruik een geschikte, intacte klamboe wanneer de slaapruimte onvoldoende tegen muggen is afgeschermd. Zorg dat het net goed aansluit en niet tegen je huid ligt. Ook door de mazen van een behandeld net kunnen muggen nog steken. De CDC legt uit hoe je een klamboe correct gebruikt. Houd het net ook weg van vuur.

Krijg je tijdens je reis of in de maanden na thuiskomst last van onverklaarbare koorts of griepachtige verschijnselen? Wacht dan niet af, maar raadpleeg direct een arts en vermeld altijd expliciet dat je in een malariagebied bent geweest, zelfs als je trouw al je malariapillen hebt geslikt.