Buiktyfus

Buiktyfus is een infectie met de bacterie Salmonella Typhi. Je kunt die oplopen via besmet voedsel of drinkwater. De ziekte kan behalve buikklachten ook aanhoudende koorts en ernstige complicaties veroorzaken. Voor je reis helpt het om te weten welke voorzorgsmaatregelen bij je bestemming passen. Word je onderweg of na thuiskomst ziek, laat je klachten dan beoordelen; vaccinatie sluit buiktyfus niet uit.

Deze pagina bevat algemene informatie over reisgezondheid en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Welke vaccinaties of medicijnen voor jou nodig zijn, hangt onder andere af van je bestemming, reisduur, gezondheid, eerdere vaccinaties en reisactiviteiten. Vraag daarom persoonlijk advies bij een erkend reizigersadvies- en vaccinatiebureau.

Wat is buiktyfus en hoe vindt besmetting plaats?

De bacterie wordt uitgescheiden met de ontlasting van besmette mensen. Via vervuild water, voedsel of handen kan zij bij iemand anders in de mond terechtkomen. Ook iemand die zich alweer beter voelt, kan nog bacteriën uitscheiden. In het lichaam kan de infectie zich via het bloed verspreiden. De WHO legt besmetting en ziekteverloop uit.

Denk bij blootstelling aan onbetrouwbaar drinkwater, ijs van onveilig water, rauwe producten die ermee zijn gewassen of eten dat met besmette handen wordt bereid. De prijs of uitstraling van een restaurant vertelt je niet hoe de keuken werkt. Kijk naar bereiding, bewaring en handhygiëne in plaats van alleen naar het verschil tussen een straatkraam en een restaurant.

Waar moet je rekening houden met buiktyfus?

Buiktyfus komt vooral voor waar veilig water en goede sanitaire voorzieningen beperkt beschikbaar zijn. Voor reizigers is Zuid-Azië een belangrijk risicogebied; ook elders in Azië en in delen van Afrika en Latijns-Amerika komt de ziekte voor. De CDC bespreekt de geografische verschillen. Een landennaam alleen zegt niet hoe groot jouw risico is.

Bespreek bestemming, verblijfsduur, accommodatie en gezondheid met een reizigersadviesbureau. Ook tijdens een korte reis is blootstelling mogelijk. Het gaat om besmet voedsel en water, niet om lokaal eten of openbaar vervoer op zichzelf. Verander je onderweg van route, controleer dan of je voorbereiding nog past.

Symptomen en het verloop van de ziekte

De tijd tussen besmetting en klachten is meestal één tot twee weken, maar kan variëren. Je kunt dus ziek worden nadat je alweer bent doorgereisd of thuisgekomen. Het RIVM beschrijft de incubatietijd en het ziektebeeld. Gebruik een verwachte termijn niet om zelf een besmetting uit te sluiten.

Klachten kunnen geleidelijk ontstaan: oplopende koorts, hoofdpijn, moeheid, spierpijn, minder eetlust en buikpijn. Zowel diarree als verstopping is mogelijk. Soms ontstaat huiduitslag of een droge hoest. Niet iedereen heeft dezelfde combinatie. Ook zonder diarree kan iemand buiktyfus hebben.

Laat koorts en duidelijk ziek zijn tijdens of na een reis snel beoordelen. Vertel waar en wanneer je bent geweest, welke vaccinaties je hebt gehad en welke medicijnen je gebruikt. Klachten kunnen ook een andere oorzaak hebben. Na een verblijf in een malariagebied moet bijvoorbeeld ook malaria worden overwogen; probeer thuis geen diagnose te stellen op basis van een symptomenlijst.

Mogelijke complicaties

Zonder passende behandeling kan buiktyfus ernstig verlopen, met onder meer darmbloedingen, een darmperforatie, bewustzijnsstoornissen of shock. Wacht niet tot zulke complicaties ontstaan. Bij hevige buikpijn, bloedverlies, sufheid, verwardheid, flauwvallen of snelle achteruitgang is directe spoedhulp nodig.

Medische hulp zoeken in het buitenland

Zoek een arts bij vermoeden van buiktyfus. Die beoordeelt de ernst en regelt onderzoek, bijvoorbeeld bloedkweken. Een ziekenhuisopname is niet voor iedere patiënt nodig, maar kan bij ernstige ziekte noodzakelijk zijn. De CDC benadrukt het belang van tijdige behandeling.

Bij spoed gaat medische hulp vóór toestemming van de verzekeraar. Bel de lokale hulpdiensten of laat iemand je naar passende zorg helpen. Neem zodra het kan contact op met de alarmcentrale, of laat een reisgenoot dat doen. De alarmcentrale kan helpen met zorglocaties, vervoer en dekking, maar een telefoongesprek daarover mag noodzakelijke behandeling niet vertragen. Bewaar uitslagen en voorschriften voor verdere zorg en je administratie.

Preventie en praktische voorzorgsmaatregelen

Vaccinatie en voedsel- en waterhygiëne vullen elkaar aan. Geen van beide geeft een volledige garantie. De CDC adviseert ook gevaccineerde reizigers om zorgvuldig met eten, drinken en handhygiëne om te gaan.

Drinkwater en ijs

Gebruik betrouwbaar fabrieksmatig gebotteld water met intacte verzegeling, of water dat geschikt is behandeld voor drinkwatergebruik. Gebruik dat ook voor tandenpoetsen en ijs. Volgens de CDC laat je water minimaal één minuut rollend koken en boven ongeveer 2.000 meter drie minuten. Laat het afkoelen en bewaar het schoon en afgesloten. Koken maakt chemisch vervuild water niet geschikt om te drinken.

Bij filters en desinfectiemiddelen verschillen de werking en gebruiksvoorwaarden. Een filter tegen parasieten verwijdert niet automatisch bacteriën of virussen. Kies een geschikte methode of combinatie en volg dosering en inwerktijd. Een ongeopende fles of blik drank kan praktisch zijn, maar koolzuur alleen ontsmet geen vervuild water. Laat ijs weg als de herkomst onzeker is.

Eten en handen wassen

Kies goed gaar eten dat nog heet wordt geserveerd. Vermijd in risicogebieden rauwe salades, onvoldoende verhitte schaal- en schelpdieren en ongepasteuriseerde zuivel als je de hygiëne niet kunt beoordelen. Schil fruit zelf met schone handen. Let ook bij buffetten en restaurants op eten dat langdurig lauw staat.

Was je handen met zeep en veilig water na toiletbezoek en vóór koken of eten. Is dat niet beschikbaar, gebruik dan tijdelijk handgel met minstens 60% alcohol. Houd ook je drinkfles en eetgerei schoon. Neem voor een afgelegen reis voldoende middelen mee, zodat je niet pas onderweg een oplossing hoeft te zoeken.

Vaccinatie tegen buiktyfus

Of vaccinatie voor jouw reis wordt geadviseerd, hangt af van bestemming, verblijfsduur, omstandigheden en gezondheid. Er is geen standaardadvies voor iedere backpacker. De GGD beschrijft voor de gebruikelijke injectie gedeeltelijke bescherming gedurende ongeveer drie jaar. Vaccinatie voorkomt niet elke besmetting en beschermt niet tegen alle andere oorzaken van diarree of koorts.

De injectie en andere vaccinproducten

In Nederland wordt voor reizigers doorgaans een injectievaccin gebruikt. Het RIVM noemt het geregistreerde Vi-antigeenvaccin. De gebruikelijke vaccinatie bestaat uit één prik; bij een latere reis kan opnieuw vaccineren nodig zijn. Laat het vaccinatiecentrum bepalen of en wanneer jij de prik krijgt, ook bij kinderen of een verminderde afweer.

Er bestaan ook orale en andere injectievaccins. Beschikbaarheid, leeftijdsgrenzen, aantal doses, bewaareisen en herhaaltermijn verschillen per product en land. Neem daarom geen capsuleschema van een buitenlandse website over. Volg het voorschrift en de bijsluiter van het middel dat je werkelijk krijgt. Bespreek tijdig wat nog mogelijk is wanneer je binnenkort vertrekt.

De gebruikelijke buiktyfusvaccinatie beschermt niet tegen paratyfus. De CDC beschrijft de beperkingen van de reizigersvaccins. Blijf dus ook na vaccinatie letten op water, eten en handen wassen.

Behandeling en herstel

Buiktyfus wordt met antibiotica behandeld. De arts kiest het middel mede op basis van je reis en de gevoeligheid van de bacterie: resistentie kan de behandeling moeilijker maken. Gebruik geen restkuur of middel dat een reisgenoot toevallig bij zich heeft. Neem de voorgeschreven behandeling precies zoals afgesproken en bespreek bijwerkingen of een onvoldoende effect met de arts. De CDC legt uit waarom onderzoek en de juiste antibioticakeuze belangrijk zijn.

Herstel duurt niet voor iedereen even lang. Houd de afgesproken controles aan en vraag wanneer je weer kunt reizen of sporten; een vaste regel van drie dagen bedrust na de laatste klacht past niet bij iedere situatie. Drink en eet wat je verdraagt en volg het advies over aanvulling van vocht. Zoek opnieuw hulp bij toenemende koorts, hevige buikpijn, bloedverlies, uitdroging of terugkerende klachten.

Voorkomen dat je anderen besmet

Ook als je je beter voelt, kun je nog bacteriën uitscheiden. Was je handen zorgvuldig met zeep en water en bereid geen eten voor anderen totdat je zorgverlener aangeeft dat dit weer kan. Vertel het als je werkt in de horeca, zorg of kinderopvang. Er kunnen aparte voorwaarden gelden voor hervatting van je werk.

Bespreek met je arts of de GGD welke nacontrole nodig is en op welk moment. Eén ontlastingsmonster is niet voor iedereen een sluitend bewijs dat de bacterie verdwenen is. Houd rekening met de uitslagen en adviezen bij je verdere plannen. De WHO benadrukt behandeling, handhygiëne en opvolging om verspreiding te beperken.