Als je gaat backpacken of op wereldreis vertrekt, krijg je bijna altijd te maken met andere gezondheidsrisico’s dan thuis. Welke vaccinaties, medicijnen of voorzorgsmaatregelen voor jou slim zijn, hangt af van je route, de landen waar je komt, het seizoen, de duur van je reis, je manier van reizen en je eigen gezondheid. Een algemene lijst is dus nooit genoeg; goed reisadvies is altijd maatwerk.
Laat je reisvaccinaties op maat bepalen
Laat je voor vertrek adviseren door een reizigersarts, GGD of gespecialiseerd vaccinatiebureau. De GGD noemt vier tot zes weken vóór een gewone reis. Ga je langer dan drie maanden weg, kom dan liefst minstens vier maanden vooraf; sommige vaccinatieseries vragen extra tijd. Maak bij zwangerschap, aandoeningen of een ingewikkelde route vroeg een afspraak. Ben je later, vraag dan alsnog advies. Meer uitleg staat in de gids over reisvaccinaties.
Maak bij voorkeur ruim voor vertrek een afspraak, maar denk niet dat het “te laat” is als je pas kort van tevoren begint. Ook vlak voor vertrek kun je vaak nog zinnig reisadvies krijgen.
Neem de hele route mee naar het consult, inclusief overstappen, tussenstops en eventuele uitstapjes. Alleen de eindbestemming noemen is niet voldoende, ook niet bij vliegen. De adviseur bekijkt welke basisvaccinaties, aanvullende vaccinaties en andere maatregelen bij je passen. Voor malaria kan bijvoorbeeld een apart advies over tabletten nodig zijn. Laat het verschil uitleggen tussen een vaccinatie die medisch wordt aanbevolen en een bewijs dat voor toelating tot een land verplicht is.
Gele vaccinatieboekje en EHIC: niet hetzelfde
De term “Europees medisch paspoort” klopt eigenlijk niet goed meer. Voor reizigers zijn vooral twee dingen belangrijk:
- je gele vaccinatieboekje of International Certificate of Vaccination or Prophylaxis (ICVP);
- je EHIC (Europese zorgverzekeringspas).
Het gele vaccinatieboekje is je internationale vaccinatiebewijs. Voor sommige landen is een bewijs van vaccinatie tegen gele koorts verplicht, bijvoorbeeld als je uit een risicogebied komt of daar bent overgestapt. Een correct ingevuld gelekoortsbewijs is internationaal geldig vanaf 10 dagen na de eerste vaccinatie en blijft daarna levenslang geldig.
De EHIC geeft bij een tijdelijk verblijf toegang tot medisch noodzakelijke zorg binnen het publieke zorgstelsel van de EU-landen en onder meer IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Je krijgt die zorg onder de plaatselijke voorwaarden; een eigen bijdrage kan dus blijven gelden. De Europese Commissie licht de grenzen van de EHIC toe. De kaart dekt geen geplande behandeling, particuliere zorg of repatriëring en vervangt geen reisverzekering. Vraag je verzekeraar vóór vertrek of je kaart en dekking bij jouw situatie passen.
Neem je gele vaccinatieboekje, je EHIC en een digitale kopie van je medische gegevens altijd mee op reis. Bewaar de foto’s of scans ook offline op je telefoon.
Ziek worden op reis
Bijna iedere lange reis heeft wel een paar mindere dagen. Denk aan diarree, misselijkheid, uitdroging, een verkoudheid, koorts of huidproblemen door hitte, insecten of zon. Dat is vervelend, maar niet meteen reden tot paniek. Het belangrijkste is dat je voldoende drinkt, rust neemt en niet koppig blijft doorreizen als je lichaam duidelijk aangeeft dat het even niet gaat. Bij diarree en braken is uitdroging voorkomen de eerste prioriteit.
Zoek direct medische beoordeling bij koorts tijdens of na verblijf in een malariagebied, ook wanneer je preventieve tabletten hebt genomen. Wacht niet op hoge koorts of een vast koortsritme. Bel bij sufheid, ernstige benauwdheid, niet kunnen drinken, bloedverlies of snelle achteruitgang de lokale spoedhulp. Vertel waar en wanneer je hebt gereisd en welke medicijnen je gebruikt. Een reisgenoot kan de verzekeraar bellen, maar noodzakelijke zorg mag daar niet op wachten. Lees ook de uitleg over malaria en koorts op reis.
Koorts tijdens of na een verblijf in een malariagebied is altijd een reden om snel medische hulp te zoeken. Vertel er altijd bij waar je bent geweest.
EHBO-set: klein, slim en praktisch
Een EHBO-set is geen overbodige luxe, ook niet als je licht wilt reizen. Neem in elk geval je eigen medicijnen mee, plus wat je nodig hebt voor kleine ongelukjes en veelvoorkomende klachten onderweg. Denk aan pleisters, blarenpleisters, ontsmettingsmiddel, ORS, een simpele pijnstiller, een thermometer, insectenspray en zonnebrand. Gebruik je medicijnen op recept, neem dan genoeg mee voor je hele reis plus extra voor vertraging. Stop belangrijke medicatie altijd in je handbagage. In sommige landen komen vervalste of kwalitatief slechte medicijnen voor, dus vertrouw voor je vaste medicatie liever op wat je zelf van huis meeneemt.
Anticonceptie
Ga je lang weg, neem dan voldoende anticonceptie mee van huis. Niet elk merk of type is overal makkelijk verkrijgbaar, en je wilt niet afhankelijk zijn van wat er toevallig lokaal te koop is. Condooms zijn op veel plekken prima te krijgen, maar het is toch verstandig om je eigen vertrouwde voorraad mee te nemen als je langere tijd reist.
Overgeven of ernstige diarree kan de opname van je anticonceptiepil verstoren. Wat je vervolgens doet, hangt af van het type pil, de timing en hoe lang de klachten duren. Volg de bijsluiter van jouw product en vraag bij twijfel direct advies aan een apotheker of arts. De NHS geeft afzonderlijke uitleg voor de combinatiepil en de minipil. Heb je mogelijk onvoldoende beschermd seks gehad, vraag dan tijdig of noodanticonceptie nodig is. Een diarreeremmer bewijst niet dat je pil weer betrouwbaar is.
Gebruik je de pil? Stop een extra strip en condooms op een andere plek in je bagage dan je dagelijkse toiletspullen.
Hygiëne, drinkwater en toilet
Goede hygiëne blijft een van de simpelste manieren om problemen op reis te voorkomen. Drink alleen kraanwater als je redelijk zeker weet dat het veilig is. Twijfel je? Kies dan voor flessenwater met een intacte verzegeling of voor water dat goed is behandeld. Wees ook voorzichtig met ijsblokjes als je niet weet van welk water ze zijn gemaakt.
Was je handen met zeep en veilig water na toiletbezoek en vóór het eten of bereiden van voedsel. Handgel met minstens 60% alcohol is een tijdelijk alternatief wanneer water en zeep ontbreken, niet een reden om zichtbaar vuile handen ongewassen te laten. Neem ook tissues of toiletpapier mee. In de gids over je reisapotheek lees je hoe je ORS en andere zelfzorgmiddelen verantwoord voorbereidt.
Controleer bij flessenwater altijd of de dop nog goed verzegeld is.
Voor sommige ziektes is niet alleen drinkwater, maar ook zoet oppervlaktewater een risico. In gebieden waar schistosomiasis voorkomt, kun je besmet raken door te zwemmen, baden of pootjebaden in meren, rivieren, kanalen of ander onbehandeld zoet water. Zee en goed gechloreerde zwembaden vormen dat risico niet.
Tandarts vóór vertrek
Plan vóór een lange reis een tandheelkundige controle en bespreek bestaande klachten op tijd. Zo is er ruimte voor eventuele behandeling en opvolging. De CDC adviseert medische en tandheelkundige voorbereiding voor lange verblijven. Welke onderzoeken voor jou zinvol zijn, bespreek je met je eigen zorgverleners.
Heb je onderweg een tandarts nodig, vraag dan via een betrouwbare zorgverlener of de alarmcentrale naar een geschikte praktijk. Bespreek de behandeling, kosten en eventuele nazorg voordat je toestemming geeft, voor zover er geen spoed is. Een moderne uitstraling alleen bewijst geen goede zorg. Bewaar behandelgegevens voor je eigen tandarts.
Malaria
Malaria is nog steeds een van de belangrijkste reisgerelateerde infectieziekten voor backpackers die naar tropische of subtropische gebieden gaan. Je krijgt malaria via de beet van een besmette mug. Niet iedere reiziger heeft malariatabletten nodig: dat hangt af van het land, de regio, het seizoen, je route, de hoogte, de duur van je reis en je manier van reizen. Daarom is een oud algemeen lijstje met middelen en doseringen niet betrouwbaar genoeg; vraag altijd actueel advies op maat.
Malariapreventie bestaat uit twee dingen: muggenbeten voorkomen en, als dat voor jouw route nodig is, de juiste malariaprofylaxe gebruiken. Geen enkel middel geeft 100% bescherming. Ook als je tabletten gebruikt, moet je muggenbeten dus serieus blijven voorkomen.
Symptomen van malaria lijken in het begin vaak op een griep: koorts, koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid of overgeven. Die klachten kunnen al tijdens je reis beginnen, maar ook pas weken of zelfs maanden later. Krijg je na een reis door een malariagebied koorts, laat je dan altijd testen en vermeld je reisgeschiedenis direct.
Dengue
Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, wordt overgebracht door Aedes-muggen. In tegenstelling tot de malariamug steken deze muggen vooral overdag. Dengue blijft een belangrijk risico voor reizigers; de CDC waarschuwt dat het in veel delen van de wereld een risico is dat het hele jaar door kan spelen, met terugkerende uitbraken.
Bij koorts na een verblijf in een denguegebied is medische beoordeling belangrijk; vertel waar je hebt gereisd. De CDC beschrijft rust, voldoende vocht en paracetamol voor klachten bij dengue en waarschuwt tegen ibuprofen en aspirine vanwege het bloedingsrisico. Bespreek welke middelen bij jouw gezondheid en andere medicatie passen. Een dalende koorts betekent niet vanzelf herstel: alarmsignalen van ernstige dengue kunnen juist daarna ontstaan. Wacht bij ernstige buikpijn, aanhoudend braken, bloedingen of sufheid niet af, maar zoek direct medische hulp.
Voor backpackers is de belangrijkste bescherming tegen dengue nog steeds: overdag muggenbeten voorkomen. Draag bedekkende kleding, gebruik een muggenmiddel met DEET, picaridine of IR3535, en zorg waar mogelijk voor horren, ventilatie of airco. Slaap je overdag, gebruik dan ook een klamboe.
Bespreek met een deskundige reizigersadviseur of een vaccin tegen dengue of een andere muggenziekte voor jou zinvol en geschikt is. Een vaccinatieprogramma voor bewoners van een gebied is niet hetzelfde als een advies voor een reiziger. Neem je route, reisduur, gezondheid en eerdere vaccinaties mee naar de afspraak. Gebruik de actuele informatie van het LCR als startpunt, niet een oude aankondiging van een nieuw vaccin. Bescherming tegen muggenbeten blijft nodig.
Krijg je na verblijf in een denguegebied hevige buikpijn, aanhoudend braken, bloedend tandvlees of neusbloedingen, bloed in braaksel of ontlasting, of word je extreem moe of onrustig? Zoek dan direct medische hulp. Dat kunnen alarmsignalen van ernstige dengue zijn.
Misselijk door de beweging van het vervoer
Reisziekte kan ontstaan wanneer wat je ogen zien niet overeenkomt met de beweging die je evenwichtsorgaan waarneemt. Volgens de NHS kunnen naar de horizon kijken, frisse lucht en pauzes helpen. Lezen, filmpjes kijken, zware maaltijden en alcohol kunnen klachten verergeren. Kies een veilige zitplaats en houd gordels of andere voorgeschreven beveiliging in gebruik.
Bespreek een middel tegen reisziekte vooraf met een apotheker of arts. De geschiktheid en het gebruik verschillen per middel, leeftijd en gezondheid; sommige middelen maken slaperig. Neem ze niet zomaar als je zelf moet rijden. Houd je aan de bijsluiter en vraag advies wanneer klachten aanhouden of niet duidelijk door beweging ontstaan. Misselijkheid met andere ziekteverschijnselen mag je niet automatisch als wagen- of zeeziekte behandelen.
Gezond verstand blijft je beste reismaatje
Je hoeft niet bang op reis te gaan, maar een goede voorbereiding maakt wel echt verschil. Laat je vaccinaties en medicijnen op maat bepalen, neem je belangrijke medische spullen mee van huis, bescherm jezelf tegen muggenbeten, drink veilig water en neem koorts of ernstige buikklachten serieus. Met die basis kom je al heel ver.
Vraag het Pax over Gezond op reis