Het zikavirus komt voor in verschillende tropische en subtropische gebieden en wordt vooral overgebracht door muggen. Voor de meeste reizigers verloopt een besmetting zonder klachten of met een paar dagen milde ziekteverschijnselen. Tijdens een zwangerschap kan een infectie echter ernstige gevolgen hebben voor het ongeboren kind.
Zika is veel minder prominent aanwezig dan tijdens de grote uitbraak van 2015 en 2016, maar het virus is niet verdwenen. Ook populaire backpackbestemmingen kunnen ermee te maken krijgen. Goede bescherming tegen muggen blijft daarom verstandig, zeker voor zwangere reizigers en mensen met een zwangerschapswens.
Wat is het zikavirus?
Het zikavirus wordt voornamelijk verspreid door Aedes-muggen. De bekendste verspreider is de Aedes aegypti, dezelfde mug die onder andere dengue en chikungunya kan overbrengen.
Deze mug gedraagt zich anders dan de muggen die malaria verspreiden. Aedes-muggen steken vooral overdag en in de vroege avond. Alleen ’s nachts onder een klamboe slapen is daardoor niet voldoende om het risico te beperken.
De meeste mensen die besmet raken merken daar weinig van. Volgens het RIVM krijgt slechts een minderheid duidelijke ziekteverschijnselen. Als er klachten ontstaan, zijn ze meestal mild en verdwijnen ze vanzelf.
Voor zwangere vrouwen ligt het risico anders. Het virus kan tijdens de zwangerschap worden overgedragen op het ongeboren kind en aangeboren afwijkingen veroorzaken. Daarom speelt Zika vooral een rol bij reisplannen tijdens een zwangerschap of wanneer er een concrete zwangerschapswens bestaat.
Er bestaat geen vaccin tegen het zikavirus.
Waar komt Zika voor?
Het zikavirus komt voor of is in het verleden lokaal overgedragen in delen van Azië, Afrika, Midden- en Zuid-Amerika, het Caribisch gebied en eilanden in de Indische en Stille Oceaan.
Het risico is niet overal hetzelfde en kan door de tijd heen veranderen. Sinds 2019 is het besmettingsrisico in Midden- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied bijvoorbeeld sterk afgenomen. Dat betekent niet dat het virus daar volledig verdwenen is.
Een vaste lijst met ‘Zikalanden’ is daarom beperkt bruikbaar. Registratie en onderzoek verschillen per land en nieuwe lokale uitbraken kunnen ontstaan.
Controleer vlak voor vertrek het gezondheidsadvies voor je bestemming via LCR en GGD
Vooral bij zwangerschap of zwangerschapswens is persoonlijk reizigersadvies verstandig.
Zika op Bali en in Indonesië
Controleer voor Indonesië de informatie voor de eilanden die je werkelijk bezoekt. Bij de broncontrole op 2 oktober 2026 bevatte de CDC-waarschuwing voor Indonesië meldingen van Zika bij teruggekeerde reizigers uit Bali. Dat is een gedateerde waarschuwing, geen blijvende landenindeling; open de bron opnieuw voordat je boekt of je route wijzigt.
De waarschuwing vraagt alle reizigers naar Bali maatregelen te nemen tegen muggenbeten én seksuele overdracht, tijdens en na de reis. Gebruik muggenbescherming ook overdag. Geen klachten hebben sluit besmetting of seksuele overdracht niet uit.
Het CDC adviseerde bij die controle zwangere reizigers om Bali te vermijden. Bespreek bij zwangerschap of zwangerschapswens een andere bestemming of uitstel met je behandelaar en reizigersadviesbureau. Laat vóór het boeken vastleggen welke voorzorgen en eventuele wachttijd voor jullie situatie gelden; de Nederlandse en internationale richtlijnen zijn niet op ieder punt gelijk.
Ben je zwanger of probeer je zwanger te worden, controleer dan altijd het actuele gezondheidsadvies voordat je naar een gebied reist waar Zika voorkomt. Bij een lokale uitbraak kunnen adviezen snel veranderen.
Symptomen van een zikavirusinfectie
Veel besmettingen verlopen zonder merkbare klachten. Krijg je wel symptomen, dan ontstaan die meestal binnen enkele dagen tot ongeveer twee weken na de besmetting.
Mogelijke klachten zijn:
- lichte koorts
- huiduitslag
- rode of ontstoken ogen
- hoofdpijn
- spierpijn
- gewrichtspijn
- vermoeidheid of een algemeen ziek gevoel
De klachten verdwijnen meestal binnen enkele dagen. Ernstige ziekte door Zika komt weinig voor.
Het lastige voor reizigers is dat de symptomen sterk kunnen lijken op dengue en chikungunya. Deze ziekten worden deels door dezelfde muggen verspreid en kunnen in dezelfde gebieden voorkomen.
Krijg je tijdens of na een tropische reis koorts, huiduitslag of opvallende gewrichtspijn, vertel een arts dan altijd welke landen en regio’s je hebt bezocht.
Waarom is Zika gevaarlijk tijdens de zwangerschap?
Een vrouw die tijdens de zwangerschap besmet raakt kan het virus overdragen op het ongeboren kind. Een infectie kan leiden tot het congenitaal zikasyndroom, waarbij verschillende afwijkingen aan de hersenen en het zenuwstelsel kunnen voorkomen.
Microcefalie is de bekendste complicatie. Hierbij ontwikkelen de hersenen en schedel van een baby zich onvoldoende. Ook andere neurologische, oog- en gehoorproblemen kunnen voorkomen.
De kans en aard van schade verschillen per zwangerschap en zijn niet met één percentage voor iedere reiziger te voorspellen. De WHO beschrijft ook zwangerschapsverlies en andere complicaties. Bespreek mogelijke blootstelling daarom met je verloskundige of arts, ook wanneer je zelf weinig of geen klachten hebt.
Juist omdat veel infecties zonder symptomen verlopen, kun je niet op klachten vertrouwen. Een zwangere reiziger kan besmet zijn geweest zonder koorts, huiduitslag of andere duidelijke ziekteverschijnselen te hebben gehad.
Zwangere vrouwen en vrouwen met een zwangerschapswens die naar tropische of subtropische gebieden reizen, krijgen daarom het advies om vooraf persoonlijk reisgezondheidsadvies in te winnen.
Zwangerschapswens na een reis
Zika kan behalve via muggen ook seksueel worden overgedragen. Het virus kan na een besmetting tijdelijk in lichaamsvloeistoffen aanwezig blijven en blijft in sperma doorgaans langer aantoonbaar.
Voor reizigers die terugkomen uit een gebied met een actuele Zika-uitbraak kan dit gevolgen hebben voor een zwangerschapswens.
De Nederlandse RIVM/LCI-richtlijn noemt voor vrouwen na een reis naar een gebied met een actuele uitbraak een maand uitstel van zwangerschap. Voor mannen met een zwangere partner of een partner met zwangerschapswens noemt deze richtlijn twee maanden condoomgebruik na terugkeer uit zo’n gebied; voor positief geteste mannen geldt eveneens een apart preventieadvies. Dat zijn Nederlandse aanbevelingen met een specifieke afbakening, geen algemene garantie dat ieder risico na die termijn weg is.
Internationale adviezen zijn strenger op onderdelen. De CDC adviseert voor het voorkomen van seksuele overdracht minstens drie maanden voor mannen en twee maanden voor vrouwen, gerekend vanaf terugkeer, het begin van klachten of de diagnose, afhankelijk van de situatie. De WHO adviseert bij relevante blootstelling van de partner tijdens een zwangerschap veiligere seks of onthouding gedurende de hele zwangerschap. Kies niet zelf de kortste termijn uit verschillende websites: bespreek de reis van beide partners en laat jullie advies vastleggen. Een negatieve test is geen betrouwbare manier om de termijn voor seksuele voorzorg zelf in te korten.
Bescherm jezelf tegen muggen
Er is geen zikavaccin. Bescherm je tegen muggenbeten en volg bij mogelijke blootstelling ook de voorzorgen tegen seksuele overdracht. Die twee maatregelen vullen elkaar aan: geen zwangerschap plannen betekent niet dat seksuele overdracht buiten beschouwing kan blijven.
Dat moet in een zikagebied niet alleen ’s avonds gebeuren. De Aedes-mug die Zika verspreidt is juist overdag actief.
Praktische maatregelen zijn:
- gebruik een effectief muggenwerend middel op onbedekte huid
- draag waar praktisch mogelijk een lange broek en lange mouwen
- slaap in een kamer met horren, airconditioning of goede afsluiting
- gebruik een klamboe wanneer de slaapruimte niet muggenvrij is
- beperk stilstaand water rond je accommodatie waar dat mogelijk is
Kies een toegelaten muggenwerend middel dat bij je leeftijd en gezondheid past en volg het etiket. De Nederlandse RIVM/LCI-richtlijn noemt voor zwangerschap DEET tot en met 30% bij verblijf in een epidemisch gebied, samen met bedekkende kleding en een afgeschermde slaapruimte. Vraag je reizigersadviseur welke keuze voor jou passend is. Overdag beschermen blijft belangrijk; binnenshuis kunnen deze muggen ook op andere momenten steken.
Gebruik je ook zonnebrandcrème, breng dan eerst zonnebrand aan. Laat deze intrekken voordat je het muggenwerende middel gebruikt.
Stop muggenspray tijdens een backpackreis in je daypack en niet onderin je grote backpack. Aedes-muggen steken overdag, dus juist tijdens excursies, busstops en wandelingen heb je het middel nodig.
Deze maatregelen beschermen niet alleen tegen Zika. Op veel bestemmingen zijn dengue en chikungunya een minstens zo relevante reden om muggenbeten te voorkomen.
Zika tijdens een langere backpackreis
Bij een reis door meerdere landen is één gezondheidscheck voor de eerste bestemming niet voldoende. Het zikarisico kan per land en soms zelfs per regio verschillen.
Dat speelt vooral bij flexibele reizen. Een extra week Bali, een spontaan geboekte vlucht of een wijziging van je route kan betekenen dat je ineens naar een gebied met een actueel gezondheidsadvies reist.
Controleer bij een routewijziging opnieuw de informatie over muggenbeten én seksuele overdracht. Bespreek ook de reizen van je partner en eventuele voorzorgen na terugkeer. Bij zwangerschap kan een uitbraak aanleiding zijn om een andere bestemming te kiezen of de reis uit te stellen. Laat die afweging aansluiten op het actuele advies in plaats van alleen op het ontbreken van klachten.
Ook je accommodatie maakt verschil. Een afgesloten kamer met horren en airconditioning biedt meer bescherming dan een open bungalow of eenvoudige hut. Zeker tijdens langere verblijven in warme gebieden loont het om bij de keuze van een slaapplaats rekening te houden met muggen.
Wat doe je als je klachten krijgt?
Er is geen specifieke behandeling die Zika geneest. Een arts kan rust, voldoende drinken en passende pijnstilling adviseren. Gebruik paracetamol alleen volgens de bijsluiter en passend bij je gezondheid en andere medicijnen. De CDC waarschuwt om geen ibuprofen, aspirine of andere NSAID’s te gebruiken totdat dengue is uitgesloten, vanwege het bloedingsrisico bij dengue.
Ga bij koorts tijdens of na een reis niet zelf uit van een milde Zika-infectie. Dengue, malaria en andere infecties kunnen vergelijkbare klachten geven. Koorts na verblijf in een malariagebied vraagt om directe medische beoordeling, ook bij correct gebruik van malariatabletten. Vertel de arts je volledige reisroute, data en medicijngebruik.
Zoek ook advies bij huiduitslag, gewrichtsklachten of een mogelijke blootstelling die invloed heeft op een zwangerschap. Regel spoedhulp bij sufheid, benauwdheid, bloedingen, ernstige buikpijn, niet kunnen drinken of snel toenemende spierzwakte. Zeldzaam kan Zika samenhangen met ernstige neurologische problemen. Wacht bij zulke klachten niet tot je thuiskomt of tot overleg met de verzekeraar is afgerond.
Ben je zwanger en krijg je tijdens of na een reis klachten die bij Zika kunnen passen, neem dan contact op met je huisarts, verloskundige of gynaecoloog. Geef zo precies mogelijk door waar en wanneer je hebt gereisd.
Routinematig testen na iedere reis naar een land waar Zika kan voorkomen is niet gebruikelijk. Volgens het RIVM is testen vooral zinvol als daar een medische aanleiding voor bestaat, bijvoorbeeld bij passende klachten tijdens een zwangerschap, een reis naar een gebied met een lokale uitbraak of bepaalde afwijkingen tijdens de zwangerschap.
Zika meenemen in je reisvoorbereiding
Voor de meeste backpackers is Zika geen reden om tropische bestemmingen automatisch te vermijden. Het besmettingsrisico is op veel plaatsen laag en een infectie verloopt bij gezonde reizigers meestal mild.
Wel is Zika een extra reden om overdag consequent maatregelen tegen muggen te nemen. Daarmee bescherm je jezelf tegelijkertijd tegen andere door Aedes-muggen overgedragen infecties zoals dengue en chikungunya.
Bij zwangerschap of een zwangerschapswens ligt de afweging anders. Controleer vóór het boeken én kort voor vertrek de actuele situatie voor je bestemming en vraag persoonlijk reizigersadvies. Neem ook de reizen van je partner mee. Een gedateerde uitbraakwaarschuwing, zoals hierboven voor Bali, moet je bij een volgende reis opnieuw controleren; laat je keuze niet afhangen van een oud artikel of alleen het ontbreken van klachten.
Actuele informatie voor Nederlandse reizigers:
Algemene informatie over het zikavirus: RIVM