Cholera

Cholera is een bacteriële darminfectie die je kunt oplopen via besmet eten of drinkwater. Het risico voor gewone reizigers is doorgaans laag, maar neemt toe bij blootstelling aan onveilig water of voedsel, bijvoorbeeld tijdens een uitbraak. De prijs van een accommodatie zegt niet genoeg over dat risico. Ernstige waterdunne diarree kan snel tot uitdroging leiden: zoek dan medische hulp en begin, als je goed kunt drinken, met ORS volgens de gebruiksaanwijzing. Hieronder lees je hoe je blootstelling beperkt, klachten herkent en hulp regelt.

Deze pagina bevat algemene informatie over reisgezondheid en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Welke vaccinaties of medicijnen voor jou nodig zijn, hangt onder andere af van je bestemming, reisduur, gezondheid, eerdere vaccinaties en reisactiviteiten. Vraag daarom persoonlijk advies bij een erkend reizigersadvies- en vaccinatiebureau.

Wat is cholera en hoe loop je de bacterie op?

Cholera wordt veroorzaakt door bepaalde stammen van de bacterie Vibrio cholerae. Die kunnen in de dunne darm een gifstof aanmaken waardoor veel water en zouten de darm in gaan. Het gevolg kan ernstige waterdunne diarree zijn. Niet iedere infectie verloopt zo heftig, maar groot vochtverlies moet snel worden behandeld.

De verspreiding van de bacterie verloopt via de zogeheten fecaal-orale route. Dit betekent in de praktijk dat de bacterie via de ontlasting van een besmet persoon in het drinkwater of in voedsel terechtkomt. Wanneer een andere persoon dit besmette water drinkt of het voedsel eet, begint de cyclus opnieuw.

Besmetting vindt vrijwel altijd plaats door het nuttigen van verontreinigd water of voedsel. Denk hierbij aan leidingwater dat niet goed is gezuiverd, groenten die zijn gewassen in besmet water, of vis en schelpdieren uit vervuild water die niet volledig gaar zijn gekookt. Directe besmetting van mens op mens komt zelden voor, zolang de basisregels voor hygiëne, zoals grondig handen wassen na een toiletbezoek, worden nageleefd.

In welke landen en gebieden komt cholera voor?

Cholera-uitbraken hangen vooral samen met onvoldoende toegang tot veilig water en goede sanitaire voorzieningen. Overstromingen, droogte, conflicten en verplaatsing van grote groepen mensen kunnen die voorzieningen verstoren. Dat kan zowel in steden als op het platteland gebeuren. Een bekende toeristische bestemming of een duur hotel sluit blootstelling aan besmet eten of water niet uit.

Een vaste landenlijst raakt snel achterhaald en zegt weinig over jouw precieze route. Controleer vóór vertrek en bij een uitbraak onderweg de informatie van lokale gezondheidsautoriteiten en vraag een reizigersadviseur wat die voor jouw plannen betekent. De WHO beschrijft de belangrijkste risicofactoren en aanpak. Kies bij problemen met de watervoorziening een betrouwbaar alternatief voor drinken, eten en verblijf.

Cholerastempel en vaccinatie

Volgens GGD Reisvaccinaties is de vroegere verplichting om bij de grens een cholerastempel te tonen afgeschaft. Laat niet op basis van een oude blog standaard een vrijstellingsstempel zetten. Controleer de officiële toegangseisen voor je bestemming en volledige reisroute; regels voor andere vaccinatiebewijzen, zoals gele koorts, beoordeel je afzonderlijk.

Ontstaat bij de grens toch discussie, vraag rustig naar de officiële regel en zo nodig naar een leidinggevende. Ga geen conflict aan en vraag hulp wanneer je je bedreigd voelt. Een stempel of betaling op advies van een blog is geen garantie dat je wordt toegelaten.

Er bestaan orale choleravaccins. Bescherming en gebruiksschema verschillen per vaccin en situatie; één algemeen percentage of één korte beschermingsduur is daarom misleidend. Voor gewone reizigers adviseert de GGD vaccinatie niet standaard omdat het risico doorgaans laag is. Bij bijzondere blootstelling, zoals hulpverlening in een vluchtelingenkamp, bespreek je vaccinatie met een reizigersarts. Ook na vaccinatie blijven veilig water, voedselhygiëne en snelle behandeling bij klachten belangrijk.

Symptomen van cholera: waar moet je op letten?

Een cholerabesmetting ontwikkelt zich vaak razendsnel. De incubatietijd, de periode tussen de besmetting en de eerste symptomen, varieert van twaalf uur tot maximaal vijf dagen. In de meeste gevallen openbaren de klachten zich na twee tot drie dagen. Niet iedereen die de bacterie binnenkrijgt wordt ziek; veel mensen dragen de bacterie bij zich en scheiden deze uit zonder zelf klachten te ervaren, maar zij kunnen wel anderen besmetten.

Veel besmettingen geven geen of milde klachten. Bij een ernstige infectie kan plotseling veel waterdunne diarree ontstaan, soms met braken. De ontlasting kan eruitzien als rijstwater, maar aan kleur, geur of het ontbreken van buikpijn kun je zelf niet betrouwbaar vaststellen of uitsluiten dat het cholera is. Zoek bij veel vochtverlies snel medische hulp, vooral wanneer er lokaal een uitbraak is.

Het grootste en meest acute gevaar van cholera is niet de bacterie zelf, maar de extreme uitdroging die het gevolg is van het vochtverlies. Een volwassen lichaam kan bij een ernstige infectie tot wel een liter vocht per uur verliezen. Het is van levensbelang om de symptomen van uitdroging tijdig te herkennen.

Let scherp op de volgende uitdrogingsverschijnselen:

• Een extreem droge mond en een droge huid die niet meer terugveert als je deze oppakt
• Aanhoudende, onlesbare dorst
• Een ongewoon snelle hartslag en een dalende bloeddruk
• Diepliggende ogen en het ontbreken van traanvocht
• Spierkrampen, met name in de kuiten, veroorzaakt door het verlies van zouten en mineralen
• Sterk verminderde urineproductie of urine die extreem donker van kleur is
• Ernstige zwakte, duizeligheid, sufheid of verwardheid; regel bij deze signalen direct medische hulp

Ernstige uitdroging kan snel levensbedreigend worden. Regel direct spoedhulp bij sufheid, verwardheid, bewustzijnsverlies, niet kunnen drinken of snel aanhoudend vochtverlies. Wacht niet op alle genoemde symptomen en geef een suf of bewusteloos persoon niets te drinken.

Behandeling ter plaatse: wat te doen bij een besmetting?

Zoek bij ernstige waterdunne diarree snel medische hulp, zeker tijdens een cholera-uitbraak. Wacht niet tot je instort of nauwelijks meer plast. De WHO adviseert meteen met rehydratie te beginnen en een zorgvoorziening op te zoeken. Laat iemand helpen met vervoer en contact met de verzekeraar, zonder noodzakelijke zorg uit te stellen.

Ben je wakker en kun je goed slikken, neem dan regelmatig kleine slokjes ORS. Los een zakje op in precies de hoeveelheid veilig water die op de verpakking staat; maak de oplossing niet sterker. ORS vult vocht en zouten aan. Neem zakjes mee in je reisapotheek. Een sportdrank, frisdrank of alleen water is geen gelijkwaardige vervanging bij ernstig vochtverlies. Is er nog geen ORS beschikbaar, blijf dan intussen veilig water drinken zolang je wakker bent en goed kunt slikken, en regel meteen medische zorg. Wacht niet met drinken of hulp zoeken totdat je ORS hebt gevonden.

Kan iemand onvoldoende drinken, blijft die veel braken, raakt die suf of verward, of verliest die snel veel vocht, regel dan direct spoedzorg. Geef een suf of bewusteloos persoon niets te drinken. Ernstige uitdroging kan behandeling met een infuus vereisen. Een arts beslist of daarnaast antibiotica nodig zijn; begin daar niet zelfstandig mee. Snelle behandeling vergroot de kans op herstel, maar vervangt de beoordeling en opvolging door een zorgverlener niet.

Voorzorgsmaatregelen: zo verklein je de kans op cholera

Veilig drinkwater, goed bereid eten en handen wassen verkleinen de kans op cholera. Vaccinatie kan bij bepaalde reizen een aanvullende maatregel zijn, maar vervangt die voorzorgsmaatregelen niet. Kijk naar de bereiding en bewaring van eten, niet alleen naar de prijs of het type restaurant.

Veilig drinkwater en dranken

Gebruik betrouwbaar water uit een intact verzegelde fles of water dat geschikt is behandeld voor drinkwatergebruik. Een klik bij het openen of een heldere kleur bewijst op zichzelf niet dat water veilig is. Gebruik hetzelfde betrouwbare water voor tandenpoetsen, ijsblokjes en het bereiden van ORS.

Volgens de CDC laat je water minstens één minuut rollend koken; boven ongeveer 2.000 meter hoogte drie minuten. Laat het afkoelen en bewaar het in een schone, afgesloten fles. Koken verwijdert geen chemische verontreiniging. Gebruik bij vermoeden van brandstof, chemicaliën of ander vervuild water een andere bron.

Een filter en een desinfectiemiddel kunnen samen een alternatief zijn, maar niet ieder product werkt tegen dezelfde ziekteverwekkers. Kies producten die geschikt zijn voor het water en volg de gebruiksaanwijzing voor filtering, dosering en inwerktijd. De CDC beschrijft de combinatie van een geschikt fijn filter en desinfectie. Gebruik niet alleen een willekeurig waterfilter als algemene garantie.

Een fabrieksmatig gesloten fles of blik drank kan een praktische keuze zijn. Koolzuur is echter geen betrouwbare ontsmettingsmethode: maak vervuild water niet zogenaamd veilig door er prik aan toe te voegen. Frisdrank is ook geen vervanging voor ORS bij ernstige diarree. Laat ijs weg wanneer je niet weet of het van veilig water is gemaakt.

Voedselveiligheid op straat en in restaurants

Kies eten dat goed gaar is en nog heet wordt opgediend. Dat geldt ook voor vis, schaal- en schelpdieren. Laat maaltijden die lang lauw staan liever staan. Dezelfde afweging geldt voor een straatkraam, buffet of restaurant: hoe wordt het eten bereid, bewaard en geserveerd?

Vermijd in een risicogebied rauwe salades en fruit dat je niet zelf kunt schillen wanneer de water- en voedselhygiëne onzeker is. Fruit zelf schillen met schone handen verkleint het risico, maar is geen garantie als je het daarna weer besmet. Kies gepasteuriseerde zuivel die goed is bewaard. De CDC geeft praktische voorzorgsmaatregelen voor voedsel en water.

Was je handen met zeep en veilig water na toiletbezoek, vóór eten of koken en na het verzorgen van iemand met diarree. Zonder zeep en water is handgel met minstens 60% alcohol een tijdelijk alternatief. Meld ernstige diarree bij een zorgverlener en volg diens hygiëneadvies; bereid tijdens je ziekte geen eten voor anderen.

Herstel en verder reizen

Volg na behandeling het advies van je zorgverlener over drinken, voeding en controles. Neem eten dat je verdraagt en blijf letten op tekenen van uitdroging. Veel extra water drinken om de nieren zogenaamd door te spoelen is geen herstelbehandeling. Bij aanhoudende diarree, braken, weinig plassen, duizeligheid of opnieuw ziek worden neem je weer contact op met een arts.

Stem verder reizen af op je herstel en de bereikbaarheid van hulp. Plan na ernstige uitdroging niet meteen een lange busrit of afgelegen trekking. Houd ruimte voor rust en voor eventueel vervolgonderzoek. Goede handhygiëne blijft belangrijk om besmetting van anderen te beperken.