Reizen door Zuid-Afrika vraagt om een iets andere aanpak dan in Zuidoost-Azië of Latijns-Amerika. Het land is enorm uitgestrekt en het reguliere openbaar vervoer is beperkt en niet altijd gericht op toeristen. Toch zijn er voor backpackers prima opties, van speciale hop-on-hop-off bussen tot comfortabele langeafstandsnetwerken en betaalbare huurauto's. De keuze voor je vervoersmiddel bepaalt voor een groot deel je budget, flexibiliteit en veiligheid onderweg.
Openbaar vervoer
Het traditionele openbaar vervoer in Zuid-Afrika is niet te vergelijken met westerse standaarden. Passagierstreinen rijden buiten een paar specifieke trajecten nauwelijks meer of kampen met zware onderhouds- en veiligheidsproblemen. Het straatbeeld wordt gedomineerd door minibus-taxi's, die door de lokale bevolking massaal worden gebruikt om van en naar de townships te reizen. Voor backpackers is het reguliere openbaar vervoer zelden de beste of meest efficiënte optie. Je bent voor verplaatsingen over land daarom sterk aangewezen op commerciële busmaatschappijen, binnenlandse vluchten of eigen vervoer.
Lange afstanden
Omdat de afstanden tussen steden en bezienswaardigheden enorm zijn, zul je regelmatig grote afstanden moeten overbruggen. Gelukkig is het netwerk tussen de grote steden goed geregeld.
Langeafstandsbussen
Commerciële busmaatschappijen zoals Intercape, Greyhound en Translux vormen de ruggengraat van het vervoer over land. Deze bussen zijn veilig, comfortabel en voorzien van airconditioning en toiletten. Intercape biedt met de 'Sleepliner' bussen aan met stoelen die ver naar achteren kunnen, wat ideaal is voor lange nachtritten tussen bijvoorbeeld Kaapstad en Port Elizabeth of Johannesburg en Durban. De bussen vertrekken vanaf vaste en over het algemeen goed beveiligde busstations.
De Baz Bus
Voor backpackers en solo reizigers is de Baz Bus een begrip in Zuid-Afrika. Dit is een hop-on-hop-off busnetwerk dat speciaal is opgezet voor toeristen. Het grote voordeel is dat de bus je direct van hostel naar hostel brengt, waardoor je niet 's avonds laat met je backpack over straat hoeft te lopen of extra taxi's hoeft te betalen. De route loopt grofweg van Kaapstad via de Tuinroute en de Wild Coast naar Durban, en door naar Johannesburg. Het is een stuk duurder dan de reguliere langeafstandsbussen, maar het is ontzettend veilig en de ideale manier om andere reizigers te ontmoeten.
Binnenlandse vluchten
Soms is vliegen goedkoper en aanzienlijk sneller dan een busrit van twintig uur. Low-cost maatschappijen zoals FlySafair, Lift en Airlink vliegen meerdere keren per dag tussen grote steden als Kaapstad, Johannesburg, Durban en Gqeberha (Port Elizabeth). Binnenlandse vluchten zijn betrouwbaar en met wat vooruitplanning vaak verrassend betaalbaar.
Boek langeafstandsbussen en binnenlandse vluchten ruim van tevoren, vooral rond de Zuid-Afrikaanse schoolvakanties in december en januari. Prijzen schieten dan omhoog en populaire routes zitten snel vol.
Lokaal vervoer
Binnen de steden verschilt de kwaliteit en beschikbaarheid van het lokaal vervoer sterk per bestemming.
Stadsbussen en treinen
Kaapstad heeft het MyCiTi-busnetwerk, een modern en veilig systeem met speciale busbanen dat grote delen van de stad en de omliggende wijken met elkaar verbindt. In Johannesburg en Pretoria is de Gautrain de absolute uitblinker. Dit is een moderne, zwaarbeveiligde sneltrein die OR Tambo International Airport direct verbindt met de zakendistricten Sandton en Rosebank, en doorrijdt naar Pretoria. Vanaf de Gautrain-stations rijden speciale Gautrain-bussen naar omliggende wijken.
Vermijd de reguliere forensentreinen (Metrorail) in alle grote steden. Deze treinen zijn berucht om criminaliteit, zakkenrollers en een slechte staat van onderhoud. Kies in Johannesburg en Pretoria altijd voor de Gautrain.
Minibus-taxi's
Je ziet en hoort ze overal: de witte Toyota Quantum minibusjes. Ze rijden zonder vaste dienstregeling, stoppen overal om mensen in en uit te laten en zijn extreem goedkoop. Hoewel het een authentieke lokale ervaring kan zijn, worden ze voor reizigers met bagage afgeraden. De busjes zijn vaak overvol, de rijstijl is berucht agressief en de routes zijn voor een buitenstaander lastig te ontcijferen. Voor een korte rit overdag in een bekende wijk kun je het proberen, maar het is geen betrouwbaar vervoermiddel voor je dagelijkse verplaatsingen.
Taxi’s
Ride-hailing apps zijn de absolute redding voor reizigers in Zuid-Afrika. Uber werkt uitstekend in steden als Kaapstad, Johannesburg, Pretoria, Durban en Gqeberha. Het is veilig, betrouwbaar en je weet vooraf precies wat je betaalt. Bolt is een veelgebruikt alternatief en soms net iets goedkoper, al is het wagenpark vaak wat ouder. Zorg dat je altijd het kenteken en de naam van de chauffeur controleert voordat je instapt.
Reguliere metertaxi's kun je in Zuid-Afrika niet zomaar op straat aanhouden. Je moet ze bellen via een taxicentrale of vinden bij speciale standplaatsen bij vliegvelden en grote hotels. Spreek altijd duidelijk een prijs af als de meter niet aan gaat. Voor ritten na zonsondergang, zelfs voor hele korte afstanden, is een Uber altijd de veiligste en meest praktische keuze.
Huurvervoer
Zuid-Afrika is een van de beste landen ter wereld voor een roadtrip. Een auto huren geeft je de ultieme vrijheid om de Tuinroute in je eigen tempo te rijden, afgelegen surfspots te bezoeken of zelf op safari te gaan in het Krugerpark.
Auto huren
Autohuur is relatief goedkoop, zeker als je de kosten kunt delen met andere reizigers. De hoofdwegen (N-wegen) zijn in uitstekende staat en grotendeels geasfalteerd. Kleinere wegen (R-wegen) kunnen in slechtere staat verkeren en vol zitten met 'potholes' (diepe gaten in het wegdek). Voor de meeste routes volstaat een standaard economy auto, een dure 4×4 is alleen nodig als je diep de wildparken in gaat of de grens oversteekt naar de woestijnen van Namibië. Je hebt een creditcard op naam van de hoofdbestuurder nodig en veel verhuurmaatschappijen vragen om een Internationaal Rijbewijs (IRB), verkrijgbaar bij de ANWB.
In Zuid-Afrika rijdt men aan de linkerkant van de weg. Houd daarnaast in het verkeer rekening met 'loadshedding' (geplande stroomuitval), waardoor stoplichten op grote kruispunten vaak niet werken. Deze kruispunten veranderen dan in een 'four-way stop' waarbij de auto die als eerste stilstond, als eerste mag doorrijden.
Kortingspassen
Echte nationale ov-kaarten kent Zuid-Afrika niet, maar er zijn wel specifieke passen die handig zijn voor bepaalde vervoersmiddelen.
De Baz Bus biedt verschillende soorten tickets aan die je veel geld kunnen besparen als je de hele kustlijn afreist. Je kunt kiezen voor een 'Hop-on Hop-off' ticket voor een specifieke route (bijvoorbeeld van Kaapstad naar Johannesburg), zonder tijdslimiet. Daarnaast zijn er 'Travel Passes' voor een vast aantal aaneengesloten dagen (bijvoorbeeld 8, 14 of 21 dagen) waarmee je onbeperkt in elke richting kunt reizen.
Voor lokaal vervoer heb je in Kaapstad een oplaadbare MyCiTi-kaart nodig, die je bij de busstations en aangesloten supermarkten koopt. Contant betalen in deze bussen is niet mogelijk. In Gauteng (Johannesburg en Pretoria) schaf je op de stations een Gautrain Card aan om gebruik te maken van de sneltrein en de bijbehorende bussen. Ook hier kun je tegoed op laden, vergelijkbaar met een ov-chipkaart.