Zuid-Afrika heeft een uitstekende medische infrastructuur, zeker in vergelijking met veel andere Afrikaanse landen. Toch vraagt een backpackreis hier om een gedegen medische voorbereiding. Van malariagebieden in het oosten tot intense zonnekracht in de Kaap, de risico's variëren sterk per regio. Met de juiste voorzorgsmaatregelen en een goede reisverzekering kun je gezondheidsproblemen gelukkig makkelijk voorkomen of snel oplossen.
Vaccinaties & medische voorbereiding
Zorg dat je basisvaccinaties zoals DTP (Difterie, Tetanus en Polio) en Hepatitis A op orde zijn ruim voordat je in het vliegtuig stapt. Een inenting tegen gele koorts is voor Zuid-Afrika alleen verplicht als je vanuit een land reist waar deze ziekte heerst, of daar een overstap van meer dan twaalf uur hebt gemaakt. Omdat je als backpacker vaak in de natuur bent of in contact komt met dieren, is het verstandig om met een reizigersarts te overleggen over een rabiësvaccinatie. Dit is zeker relevant als je langere tijd gaat hiken in afgelegen gebieden of als vrijwilliger met wildlife gaat werken. Neem altijd een uitgeprint vaccinatieboekje mee, zodat je bij grenscontroles of een ziekenhuisbezoek direct je medische status kunt aantonen.
Drinkwater & voedselveiligheid
In grote steden zoals Kaapstad, Johannesburg en Pretoria kun je het kraanwater over het algemeen veilig drinken. Het waternetwerk is daar goed onderhouden. Buiten de stedelijke gebieden en in nationale parken zoals het Krugerpark is de waterkwaliteit wisselender. Vooral tijdens periodes van extreme droogte of langdurige stroomuitval (load shedding) kan de waterzuivering haperen. Bij twijfel is flessenwater de veiligste keuze, of gebruik een waterfilterfles zoals een Lifestraw. Wat betreft voedselveiligheid hoef je je in Zuid-Afrika weinig zorgen te maken. De hygiënestandaarden in restaurants en supermarkten liggen hoog. Let bij straatvoedsel of in kleine lokale eetkramen wel op of het eten goed verhit is en of er veel doorloop is van lokale klanten.
Muggenziekten & tropische risico’s
Zuid-Afrika is niet volledig malariavrij. In het noordoosten van het land, waaronder het Kruger National Park, de provincies Limpopo, Mpumalanga en het noorden van KwaZulu-Natal, komt malaria voor. Het risico is het grootst tijdens de natte zomermaanden van september tot mei. Slik in deze gebieden malariapillen en gebruik altijd een sterk anti-muggenmiddel met DEET. Slaap onder een klamboe en draag 's avonds bedekkende kleding om steken te voorkomen.
Naast muggen zijn teken een reëel risico in de Zuid-Afrikaanse bush. Tekenbeetkoorts (tick bite fever) komt regelmatig voor bij wandelaars. Controleer jezelf dagelijks op teken na een hike door hoog gras en draag standaard een lange broek en dichte schoenen in de natuur.
Luchtvervuiling & hitte
De zonkracht in Zuid-Afrika is berucht. Zelfs op bewolkte dagen of tijdens een koele zeebries aan de kust verbrand je razendsnel. Gebruik standaard zonnebrandcrème met een hoge factor, draag een hoed of pet en vermijd zware fysieke inspanning op het heetst van de dag. Luchtvervuiling is lokaal een issue, met name in industriële zones rondom Johannesburg en in townships waar nog veel op open vuur wordt gestookt. Als je gevoelige luchtwegen hebt, kun je op windstille dagen in de stad wat last ervaren, maar voor de meeste reizigers levert dit geen grote problemen op. Zorg wel dat je altijd voldoende water drinkt, want de droge warmte in het binnenland zorgt ervoor dat je ongemerkt veel vocht verliest.
Medische zorg & apotheken
De medische zorg in Zuid-Afrika is sterk verdeeld. Privéklinieken (private hospitals) zoals die van Netcare of Mediclinic bieden zorg van wereldklasse. De wachttijden zijn hier kort, de apparatuur is modern en artsen spreken uitstekend Engels. Openbare ziekenhuizen kampen daarentegen vaak met onderbezetting, lange wachttijden en beperkte middelen. Als buitenlandse reiziger wil je bij klachten altijd naar een privékliniek. Apotheken zijn wijdverspreid en goed gesorteerd. Grote ketens zoals Clicks en Dis-Chem vind je in vrijwel elke mall of grotere stad. Je kunt hier terecht voor betrouwbaar medisch advies over kleine kwalen en het assortiment aan medicijnen en verzorgingsproducten is vergelijkbaar met dat in Nederland en België.
Reisverzekering & zorgkosten
Omdat je in Zuid-Afrika bent aangewezen op de particuliere gezondheidszorg, kunnen de medische kosten bij een ongeluk of ziekenhuisopname razendsnel oplopen. Een goede reisverzekering met dekking voor medische kosten in het buitenland (tot aan de kostprijs) is daarom absoluut noodzakelijk. Houd er rekening mee dat veel privéklinieken een garantie van betaling eisen of vragen of je de kosten direct per creditcard wilt voorschieten, zelfs bij spoedeisende hulp. Zorg dat je het alarmnummer van je reisverzekering direct bij de hand hebt, zodat zij garant kunnen staan voor grote ziekenhuisrekeningen. Bewaar alle bonnetjes van apotheken en doktersbezoeken zorgvuldig voor declaratie achteraf.
Hoogteziekte & fysieke belasting
Hoewel Zuid-Afrika niet direct bekendstaat als een hooggebergtebestemming, liggen grote delen van het land op een flink plateau. Johannesburg ligt bijvoorbeeld al op ruim 1700 meter hoogte, wat je de eerste dagen kunt merken aan een lichte kortademigheid. Ga je hiken in de Drakensbergen of maak je een uitstapje naar buurland Lesotho, dan passeer je regelmatig de grens van 2500 tot 3000 meter. Vanaf deze hoogte ligt hoogteziekte op de loer. Geef je lichaam de tijd om te acclimatiseren, stijg niet te snel en drink liters water. De fysieke belasting van hikes in Zuid-Afrika wordt door backpackers nog wel eens onderschat. De paden in de bergen zijn vaak ruig en de combinatie van hitte, hoogte en zware rugzakken eist snel zijn tol.
Mentale en fysieke uitputting onderweg
De afstanden in Zuid-Afrika zijn enorm en reizen kost simpelweg veel energie. Urenlange busritten of lange rijdagen in een huurauto over eentonige wegen kunnen leiden tot serieuze vermoeidheid. Daarnaast vraagt het reizen in Zuid-Afrika om een constante mate van waakzaamheid qua veiligheid, wat mentaal ongemerkt uitputtend kan zijn. Plan daarom bewust rustdagen in je route. Probeer niet elke dag honderden kilometers te overbruggen en accepteer dat je in een land van dit formaat onmogelijk alles in één reis kunt zien. Voorkom dat je oververmoeid achter het stuur kruipt; verkeersongelukken vormen een van de grootste gezondheidsrisico's voor reizigers in dit land.
EHBO & noodsituaties
Een compacte, maar complete EHBO-set is onmisbaar in je backpack. Neem naast pleisters en ontsmettingsmiddel ook blarenpleisters, ORS, diarreeremmers en pijnstillers mee. Omdat je vaak op plekken komt waar een apotheek niet direct om de hoek zit, is zelfredzaamheid bij kleine ongelukjes belangrijk. Mocht je in een echte medische noodsituatie belanden, dan kun je in Zuid-Afrika vanaf elke mobiele telefoon gratis het algemene alarmnummer 112 bellen. Dit nummer verbindt je door met de juiste hulpdienst. Alternatieve directe nummers zijn 10111 voor de politie en 10177 voor een ambulance.
Sla de contactgegevens van de dichtstbijzijnde privékliniek in je telefoon op zodra je in een nieuwe stad of regio aankomt. Bij spoed scheelt dit kostbare tijd met zoeken en weet je zeker dat je direct naar een ziekenhuis met goede voorzieningen navigeert.