Reizen over land door Zuidelijk Afrika is een klassieke route voor veel backpackers. Zuid-Afrika deelt grenzen met maar liefst zes landen, waardoor het vaak het logische start- of eindpunt is van een langere overlandtrip. Hoewel de wegen richting de grens over het algemeen uitstekend zijn, varieert de ervaring bij de douane enorm: van een vlotte stempel in tien minuten tot urenlange chaos in de brandende zon.
Over land binnenkomen
De meeste reizigers komen Zuid-Afrika binnen met een internationale busbus of een eigen (huur)auto. Grote busmaatschappijen zoals Intercape en Greyhound rijden dagelijks tussen steden als Windhoek, Gaborone, Maputo, Harare en de grote Zuid-Afrikaanse hubs Johannesburg en Kaapstad. Reis je met zo'n langeafstandsbus, dan helpt de chauffeur of busassistent vaak bij het stroomlijnen van de douaneprocedure.
Reis je met lokaal vervoer (minibus-taxi's), dan stap je meestal uit voor de grens, regel je zelf je stempels aan beide kanten, en zoek je aan de Zuid-Afrikaanse kant een nieuwe minibus voor het vervolg van je reis. Dit is de goedkoopste manier, maar vereist wel geduld en onderhandelingsvaardigheden.
Grensovergangen
Zuid-Afrika heeft tientallen grensposten, maar als internationale reiziger maak je waarschijnlijk gebruik van een paar specifieke hoofdwegen. De drukte en efficiëntie hangen sterk af van de locatie en het tijdstip.
Namibië
De bekendste grensovergang tussen Namibië en Zuid-Afrika is Vioolsdrif, gelegen aan de Oranjerivier op de route tussen Windhoek en Kaapstad. Deze grenspost is 24 uur per dag open en functioneert over het algemeen zeer soepel. Een alternatief is Nakop (bij Ariamsvlei) als je richting Upington reist.
Botswana
Vanuit Botswana reizen veel backpackers via Kopfontein (Tlokweng aan de Botswaanse kant) richting Johannesburg of Pretoria. Deze grens is relatief modern en overzichtelijk. Een andere veelgebruikte optie is Skilpadshek, ideaal als je via de Trans-Kalahari Highway reist.
Zimbabwe
Beitbridge is de enige directe grensovergang tussen Zimbabwe en Zuid-Afrika en berucht in heel Afrika. Het is de drukste grenspost van het continent voor vrachtverkeer.
Vermijd Beitbridge rond de feestdagen in december en pasen. De wachttijden kunnen hier oplopen tot meerdere dagen. Reis je met een eigen voertuig? Bereid je voor op een chaotisch proces met veel 'fixers' die tegen betaling hun hulp aanbieden. Negeer ze en volg de officiële borden.
Mozambique
De belangrijkste grens tussen Mozambique en Zuid-Afrika is Lebombo (Ressano Garcia). Deze post ligt op de hoofdroute tussen Maputo en het Kruger National Park of Johannesburg. Hoewel de faciliteiten recent zijn geüpgraded, kan het hier in de weekenden en tijdens Zuid-Afrikaanse schoolvakanties extreem druk zijn.
Eswatini (Swaziland)
Omdat Eswatini grotendeels wordt omringd door Zuid-Afrika, zijn er veel grensposten. Oshoek (Ngwenya) is de grootste en drukste, gelegen op de route richting Mbabane. Lavumisa (Golela) is de logische keuze als je vanuit Eswatini doorreist naar de Zuid-Afrikaanse provincie KwaZulu-Natal. De grenzen met Eswatini sluiten 's avonds, zorg dus dat je op tijd bent.
Lesotho
Maseru Bridge is de belangrijkste grensovergang naar de hoofdstad van Lesotho en is 24/7 open. Voor avontuurlijke reizigers is er de iconische Sani Pass. Dit is een spectaculaire bergpas die je van Lesotho naar Zuid-Afrika brengt, maar deze is aan de Zuid-Afrikaanse kant uitsluitend toegankelijk met een 4×4-voertuig vanwege het ruige terrein.
Per boot
Zuid-Afrika over water bereiken is voor budgetreizigers vrijwel onmogelijk. Havens zoals Kaapstad en Durban ontvangen voornamelijk grote vrachtschepen en peperdure cruiseschepen. Er zijn geen reguliere, betaalbare veerboten die Zuid-Afrika verbinden met andere Afrikaanse landen of andere continenten. Een plekje bemachtigen op een vrachtschip is theoretisch mogelijk, maar tegenwoordig bureaucratisch ingewikkeld en vaak duurder dan vliegen.
Te voet of per fiets
Het is heel gebruikelijk om de daadwerkelijke grens te voet over te steken, vooral als je met lokaal vervoer reist. Je wordt afgezet bij de slagboom, loopt naar de douane van het vertrekkende land, wandelt door niemandsland over een brug of weg, en haalt je stempel bij de Zuid-Afrikaanse post.
Fietsen door Zuidelijk Afrika wint aan populariteit onder langeafstandsfietsers. Bij de meeste grensovergangen mag je met de fiets gewoon in de rij voor voetgangers aansluiten. Houd er wel rekening mee dat de afstanden tussen grensposten en de dichtstbijzijnde steden enorm zijn, en je direct na de grens vaak op drukke snelwegen zonder fietspad belandt.
Combinaties
Een populaire overlandroute begint met een vlucht naar Victoria Falls (Zimbabwe) of Livingstone (Zambia). Vanuit daar reis je met bussen of overlandtrucks zuidwaarts door Botswana of Zimbabwe, om uiteindelijk via Beitbridge of Kopfontein Zuid-Afrika binnen te rollen. Een andere veelgemaakte combinatie is een vlucht naar Johannesburg, om vervolgens een auto te huren en een rondronde te maken via Eswatini en Mozambique, waarbij je meerdere keren de Zuid-Afrikaanse grens passeert.
Praktische tips
Zorg dat je paspoort nog minimaal zes maanden geldig is na de geplande vertrekdatum en dat je minimaal twee lege pagina's hebt. Zuid-Afrikaanse douanebeambten zijn hier streng op. Nederlanders en Belgen krijgen aan de grens doorgaans gratis een stempel voor 90 dagen (een 'visitor's visa').
Reis je met een huurauto de grens over? Je hebt absoluut een 'Cross Border Letter' of 'Letter of Authority' nodig van je verhuurmaatschappij. Zonder dit document kom je met de auto het land simpelweg niet in of uit. Vraag dit ruim voor vertrek aan, want autoverhuurders rekenen hier extra kosten voor.
Houd altijd contant geld achter de hand in Zuid-Afrikaanse Rand (ZAR) of US Dollars. Bij sommige grenzen moet je een kleine wegenbelasting of brugtol betalen, en de pinautomaten bij grensposten zijn berucht om hun storingen. Controleer tot slot altijd vooraf de openingstijden van de specifieke grenspost die je kiest; buiten de grote doorvoerwegen sluiten veel posten al om 16:00 of 18:00 uur.