Zuid-Afrika is een waanzinnige bestemming, maar het vereist wel een flinke dosis alertheid. Hoewel de meeste locals ontzettend gastvrij en behulpzaam zijn, trekken de grote inkomensverschillen en het toerisme ook opportunisten aan. Door de lokale trucs te kennen en veelgemaakte beginnersfouten te vermijden, bespaar je jezelf niet alleen geld, maar voorkom je ook situaties die je reis flink kunnen verpesten.
Veelvoorkomende scams
Oplichters in Zuid-Afrika zijn vaak creatief en spelen in op je onzekerheid of juist op je vertrouwen. Als backpacker ben je een interessant doelwit, zeker wanneer je net bent aangekomen en de lokale gebruiken nog niet kent.
De 'behulpzame' local bij de pinautomaat
Dit is veruit de meest voorkomende scam in grote steden. Terwijl je bij een ATM staat, spreekt iemand je aan. Vaak dragen ze een pasje of hesje waardoor ze op bankmedewerkers of beveiligers lijken. Ze beweren dat de automaat een speciale handeling vereist of bieden aan om te helpen omdat het scherm onduidelijk is. In de paar seconden dat je wordt afgeleid, wordt je pas geruild of geskimd en kijken ze je pincode af.
Nepagenten en corrupte officials
Vooral rond grensovergangen en op doorgaande wegen kun je te maken krijgen met mensen die zich voordoen als politie of douane. Ze beweren dat je een overtreding hebt begaan, zoals te hard rijden of het missen van een stempel, en eisen dat je een boete direct contant afrekent. Soms gaat het om echte agenten die hun salaris proberen aan te vullen met steekpenningen.
De lekke band en snelweg-trucs
Een beruchte truc op bepaalde snelwegen is het plaatsen van stenen, spijkers of ander puin op de weg, vaak vlakbij een viaduct. Zodra je stopt om een lekke band te verwisselen of de schade te bekijken, word je vanuit de berm overvallen. Een andere variant is dat iemand vanuit een naastrijdende auto hevig begint te gebaren dat er iets mis is met je achterband, in de hoop dat je naar de vluchtstrook gaat.
Stop nooit zomaar op de vluchtstrook van een snelweg of verlaten weg, zelfs niet bij een lekke band. Rijd op een lage snelheid door tot je een goed verlicht tankstation of een veilige, drukke plek bereikt.
Accommodatie-fraude
Bij het zoeken naar goedkope guesthouses of appartementen stuit je soms op advertenties die te mooi klinken om waar te zijn. Je wordt gevraagd om vooraf een flinke aanbetaling te doen via een vage betaallink of bankoverschrijving. Bij aankomst op het adres blijkt de accommodatie niet te bestaan of van iemand anders te zijn.
Waar ze voorkomen
Scams concentreren zich logischerwijs op plekken waar veel toeristen en geld samenkomen. In Kaapstad zijn Long Street, Greenmarket Square en de omgeving van het V&A Waterfront bekende hotspots voor zakkenrollers en ATM-scammers. In Johannesburg moet je extra alert zijn in het CBD (Central Business District) en rond grote busstations.
De snelweg-trucs komen vaker voor op specifieke trajecten. De N2 tussen Kaapstad en het vliegveld is berucht, net als bepaalde verlaten wegen in Mpumalanga en KwaZulu-Natal. Corrupte officials tref je vooral bij de landgrenzen met Mozambique en Zimbabwe, en minder snel op de internationale luchthavens.
Hoe herken je ze?
Een scam begint vaak met iemand die ongevraagd je persoonlijke ruimte binnenkomt. Bij een pinautomaat is elke vorm van contact, hoe vriendelijk ook, een rode vlag. Echte bankmedewerkers zullen je nooit aanspreken terwijl je een transactie uitvoert.
Bij nepagenten is de eis om direct contant te betalen de belangrijkste weggever. Officiële boetes in Zuid-Afrika krijg je op papier en betaal je op een politiebureau of online, nooit met contant geld aan de kant van de weg. Daarnaast dragen echte verkeersagenten altijd een uniform met een duidelijk zichtbaar naamplaatje.
Krijg je online een aanbod voor een tour of slaapplek waarbij de communicatie plotseling via WhatsApp verloopt en de persoon aandringt op een snelle betaling buiten de officiële platforms om? Dan heb je vrijwel zeker met fraude te maken.
Preventie
Gezond verstand en een zelfverzekerde uitstraling zijn je beste wapens. Loop doelgericht, kijk niet constant verdwaald op je telefoon en draag geen opvallende sieraden of dure camera's openlijk om je nek in drukke straten.
Pin uitsluitend bij automaten die zich binnen in een bankfiliaal of een bewaakt winkelcentrum (mall) bevinden. Vermijd pinautomaten direct aan de straatkant, zeker na zonsondergang.
Als je een auto huurt, houd dan de deuren altijd op slot en de ramen dicht wanneer je langzaam rijdt of voor een stoplicht staat. Laat nooit tassen of waardevolle spullen zichtbaar op de stoelen liggen, ook niet tijdens het rijden. Dit voorkomt 'smash and grab'-diefstallen.
Wanneer een agent je aanhoudt en een contante boete eist, blijf dan beleefd maar weiger vriendelijk. Vraag om een officieel uitgeschreven boete en noteer het naamplaatje of kenteken. Vaak is dit al genoeg om corrupte agenten te laten afdruipen, omdat ze geen zin hebben in gedoe.
Wat te doen als het misgaat
Mocht je onverhoopt toch slachtoffer worden van een scam of overval, blijf dan kalm. Verzet je nooit bij een fysieke confrontatie; spullen zijn vervangbaar, je veiligheid niet. Geef direct wat er gevraagd wordt en maak geen onverwachte bewegingen.
Blokkeer bij pinpasfraude of diefstal onmiddellijk je bankpassen via de app van je bank. Doe daarna altijd aangifte bij de South African Police Service (SAPS). Verwacht niet dat de politie je spullen snel terugvindt, maar je hebt het politierapport (een 'affidavit') hard nodig om de schade te kunnen claimen bij je reisverzekering.
Valkuilen zonder scam
Niet elk probleem in Zuid-Afrika is het gevolg van kwade opzet. Veel backpackers komen in de problemen door de omstandigheden van het land verkeerd in te schatten.
Rijden in het donker
Dit is een van de grootste valkuilen voor reizigers met een huurauto. Zodra de zon ondergaat, veranderen de wegen. Grote gaten in het wegdek (potholes) zijn niet meer zichtbaar, straatverlichting ontbreekt vaak en er lopen regelmatig mensen of wilde dieren op de weg. Bovendien ben je in het donker een makkelijker doelwit voor autokapers. Zorg dat je voor het donker op je bestemming bent.
Afstanden en reistijden onderschatten
Zuid-Afrika is gigantisch. Een blik op de kaart wekt soms de indruk dat je 'even' van het Krugerpark naar de Drakensbergen rijdt. In de praktijk vallen gemiddelde snelheden vaak lager uit door vrachtverkeer, bergpassen of slechte wegen. Plan je etappes realistisch en rijd niet meer dan vier tot vijf uur per dag.
Micro-geografie negeren
In Zuid-Afrikaanse steden kan de sfeer per straat verschillen. Waar de ene straat vol zit met hippe koffietentjes en veilig aanvoelt, kan de straat erachter het domein zijn van bendes. Loop niet blindelings achter Google Maps aan als de route je door een verlaten of gure wijk stuurt, maar vraag altijd lokaal advies over welke gebieden je te voet kunt doorkruisen.
Brutale bavianen
Vooral op het Kaapse Schiereiland zijn bavianen berucht. Ze weten precies hoe ze autodeuren moeten openen en zijn nergens bang voor als ze weten dat er eten te halen valt. Laat nooit ramen openstaan, voer ze absoluut niet en ga niet met ze in gevecht als ze je lunch stelen. Ze hebben enorme tanden en kunnen behoorlijk agressief zijn.
Veiligheid voor vrouwen & solo reizigers
Als vrouw alleen of solo backpacker vereist Zuid-Afrika extra voorzorgsmaatregelen. Hoewel je in hostels en op georganiseerde tours snel aansluiting vindt, is het belangrijk om je verplaatsingen strategisch te plannen.
Loop na zonsondergang nooit alleen over straat, zelfs niet voor een kort stukje van het restaurant naar je hostel. Maak altijd gebruik van Uber. Dit is in steden als Kaapstad en Johannesburg betrouwbaar, betaalbaar en veruit de veiligste manier om van A naar B te komen. Minibus-taxi's zijn overdag een goedkope lokale ervaring, maar voor onervaren reizigers onoverzichtelijk en in de avond ronduit onveilig.
Wees in het uitgaansleven extreem alert op je drankje. Drink spiking komt helaas regelmatig voor in de drukkere bars en clubs. Neem drankjes alleen direct van de barman aan en laat je glas nooit onbeheerd achter. Vertrouw je een situatie niet of wordt iemand te opdringerig? Spreek dan direct het barpersoneel of de uitsmijters aan.