Zuid-Afrika heeft een stevige reputatie als het gaat om criminaliteit, en die cijfers liegen er niet om. Toch reizen jaarlijks duizenden backpackers zonder noemenswaardige problemen door het land. Het draait hier allemaal om bewustwording, de juiste voorzorgsmaatregelen en exact weten welke situaties je moet vermijden. Met een gezonde dosis wantrouwen en strakke veiligheidsgewoontes is een fantastische reis absoluut mogelijk, maar je kunt hier niet met dezelfde onbevangenheid rondlopen als in Zuidoost-Azië.
Algemene veiligheid
De paradox van Zuid-Afrika is dat de lokale bevolking extreem gastvrij en behulpzaam is, terwijl de gewelddadige criminaliteit hoog is. Het overgrote deel van dit geweld speelt zich echter af in specifieke wijken (townships) en buiten het zicht van toeristen. Als backpacker loop je voornamelijk risico op opportunistische criminaliteit, zoals zakkenrollen, tasjesroof en auto-inbraken.
De gouden regel in Zuid-Afrika is dat je er niet uit moet zien als een wandelend doelwit. Loop niet over straat met een dure camera om je nek, draag geen opvallende sieraden en haal je telefoon alleen tevoorschijn als je ergens veilig binnen bent. Situational awareness is cruciaal: wees je altijd bewust van wie er om je heen staat en wat er in je omgeving gebeurt.
Veiligheid per regio
De veiligheidssituatie verschilt enorm per provincie en zelfs per straat. Wat in het ene stadsdeel de normaalste zaak van de wereld is, kan een paar kilometer verderop ronduit gevaarlijk zijn.
Kaapstad & de Tuinroute
De Tuinroute en de omliggende kustdorpen behoren tot de veiligste gebieden van het land. Hier kun je overdag relatief ontspannen rondlopen. Kaapstad vereist meer oplettendheid. Het centrum (CBD) is overdag prima te doen, maar stroomt na kantoortijd leeg en wordt dan onveilig. Ook op de populaire wandelroutes rondom de Tafelberg en Lion's Head vinden regelmatig overvallen plaats. Wandel hier uitsluitend in grote groepen en bij voorkeur in het weekend wanneer er veel locals op de been zijn.
Johannesburg & Pretoria
Johannesburg heeft een grimmiger imago. Bepaalde wijken zoals Berea en Hillbrow moet je te allen tijde vermijden. Ommuurde en bewaakte wijken zoals Sandton, Rosebank en het hippe Maboneng zijn overdag veilig, maar de overgangen tussen veilige en onveilige straten zijn abrupt. Ga hier niet op de bonnefooi dwalen. Pretoria is vergelijkbaar; blijf in de bekende studenten- en uitgaanswijken en vermijd het diepe centrum.
Kruger & het Oosten
De regio rondom het Krugerpark, de Panoramaroute en de noordelijke provincies zijn qua criminaliteit erg rustig. Hier ben je vooral op het platteland of in beschermde natuurgebieden. De risico's in dit deel van het land hebben meer te maken met wilde dieren op de weg en slechte infrastructuur dan met berovingen.
Criminaliteit & diefstal
Straatroof komt in de grote steden regelmatig voor. Mocht je onverhoopt overvallen worden, verzet je dan nooit. Geef je spullen af en probeer geen held uit te hangen; daders zijn vaak gewapend en deinzen er niet voor terug om geweld te gebruiken.
Een specifiek Zuid-Afrikaans fenomeen is de 'smash-and-grab'. Hierbij slaan dieven bij een stoplicht de ruit van je auto in om een tas of telefoon van de stoel te ritsen. Houd tijdens het rijden altijd je deuren op slot, de ramen dicht en leg al je spullen uit het zicht, bij voorkeur in de kofferbak of onder de stoel.
Pinautomaten zijn beruchte hotspots voor criminaliteit. Laat je onder geen beding 'helpen' door vriendelijke vreemden die aanbieden je scherm schoon te vegen of je pasje erin te stoppen. Dit is vrijwel altijd een wisseltruc of skimming. Pin bij voorkeur binnen in een supermarkt of winkelcentrum, en nooit 's avonds op straat.
Oplichting & toeristenzones
Oplichting in Zuid-Afrika is vaak direct en brutaal. Een bekende truc is die van de neppolitie. Mannen in burger of in nagemaakte uniformen spreken je aan, vragen om je paspoort en eisen vervolgens dat je je portemonnee laat zien ter controle op 'vals geld'. Geef nooit je spullen af. Vraag of ze met je mee willen lopen naar het dichtstbijzijnde officiële politiebureau; echte agenten zullen hiermee instemmen, oplichters druipen af.
Wees ook scherp bij het boeken van accommodaties of tours via onbekende websites. Betaal niet zomaar grote bedragen via bankoverschrijvingen aan particulieren, want nep-guesthouses en spookboekingen komen geregeld voor. Gebruik altijd gerenommeerde platforms.
Veiligheid voor vrouwen & solo reizigers
Zuid-Afrika kampt met torenhoge cijfers rondom gendergerelateerd geweld. Hoewel dit geweld zich zelden tegen westerse toeristen richt, vraagt reizen als solovrouw om extra waakzaamheid. Loop nooit alleen over verlaten straten of stranden, negeer ongewenste aandacht resoluut en accepteer geen drankjes van vreemden in bars.
Laat altijd aan iemand weten wat je plannen voor de dag zijn, bijvoorbeeld aan de receptie van je hostel. Voor afgelegen hikes of bezoeken aan townships is het sterk aan te raden om je aan te sluiten bij een groep of een lokale, gecertificeerde gids in te huren.
Nachtelijk reizen
Dit is misschien wel het belangrijkste advies voor heel Zuid-Afrika: verplaats je na zonsondergang niet meer te voet. Zelfs niet als je hostel maar twee straten verderop ligt. De straten veranderen na donker in no-go areas voor voetgangers. Gebruik altijd een Uber, ook voor de allerkortste afstanden.
Ook zelf rijden in het donker wordt sterk afgeraden. Naast het risico op carjacking op verlaten kruispunten, zijn de wegen vaak slecht verlicht. Je hebt een grote kans om in een diepe pothole (pothole) te rijden of een botsing te maken met overstekend vee of wilde dieren. Plan je reisdagen zo dat je altijd voor het donker op je bestemming bent.
Verkeer & vervoer
Het openbaar vervoer in de steden wordt gedomineerd door de witte taxibusjes (minibus taxis). Hoewel ze spotgoedkoop zijn, staan ze bekend om hun roekeloze rijgedrag, slechte onderhoud en incidentele gewelddadige conflicten tussen rivaliserende taxibazen. Als backpacker kun je deze busjes beter vermijden. Voor lange afstanden zijn bussen van Intercape of de Baz Bus een veilig en betrouwbaar alternatief.
Uber is in Zuid-Afrika de veiligste manier om je in steden te verplaatsen. Controleer wel altijd of het kenteken en het gezicht van de chauffeur exact overeenkomen met de app voordat je instapt. Ga achterin zitten en controleer even of het kinderslot niet per ongeluk aan staat.
Als je een auto huurt, wees dan alert op trucjes langs de snelweg. Stop nooit voor mensen die langs de kant van de weg staan met autopech, en rijd door als er stenen of brandende banden op de weg liggen. Dit zijn bekende methodes om auto's tot stoppen te dwingen voor een overval.
Politieke spanningen, protesten & grensgebieden
Protesten komen zeer regelmatig voor in Zuid-Afrika. Deze 'service delivery protests' gaan vaak over een gebrek aan water, stroom of huisvesting. Ze kunnen snel escaleren, waarbij wegen worden geblokkeerd met brandende banden en er met stenen wordt gegooid.
Probeer nooit door een blokkade heen te rijden. Draai je auto om en zoek een alternatieve route. Houd lokaal nieuws in de gaten of vraag bij je accommodatie of er protesten gepland staan op jouw route. Grensgebieden met Mozambique en Zimbabwe kunnen onrustig zijn door smokkelroutes; passeer de grens uitsluitend via de officiële, grote grensposten en doe dit overdag.
Natuurrisico’s
De natuur in Zuid-Afrika is spectaculair, maar meedogenloos. In nationale parken ben je te gast in het leefgebied van roofdieren en groot wild. Stap nooit uit je auto buiten de aangewezen rustplaatsen, ook niet voor een snelle foto.
Aan de kust moet je rekening houden met extreem sterke muistromingen (rip currents) en haaien. Zwem alleen op stranden waar lifeguards aanwezig zijn en let op de vlaggen. Op bergen zoals de Tafelberg of in de Drakensbergen kan het weer in een kwartier omslaan van stralende zon naar dichte mist en vrieskou. Ga nooit zonder warme kleding, voldoende water en een opgeladen telefoon de bergen in.
Hulpdiensten & noodgevallen
Het landelijke alarmnummer voor de politie is 10111, voor een ambulance bel je 10177. Vanaf een mobiele telefoon kun je ook 112 bellen.
Houd er rekening mee dat staatsziekenhuizen in Zuid-Afrika vaak zwaar overbelast zijn en kampen met een gebrek aan middelen. Voor medische noodgevallen wil je absoluut naar een privékliniek, zoals die van Mediclinic of Netcare. De zorg hier is van wereldklasse, maar de kosten zijn torenhoog. Zorg er daarom voor dat je reisverzekering medische kosten in het buitenland volledig dekt, inclusief repatriëring en privéklinieken. Sla de noodnummers van je verzekering en het dichtstbijzijnde privéziekenhuis direct bij aankomst op in je telefoon.