Evenementen

Nepal volgt naast de Gregoriaanse kalender ook de Bikram Sambat-kalender, een lunisolaire kalender die de meeste hindoeïstische en boeddhistische feestdagen bepaalt. Dat betekent dat de belangrijkste festivals ieder jaar op een andere Gregoriaanse datum vallen. Voor een backpacker is dit relevant omdat de grootste feesten, Dashain en Tihar, direct invloed hebben op vervoer, openingstijden en de drukte in trekkingregio's. Wie zijn route rond deze periodes plant, doet er goed aan rekening te houden met deze verschuivende data in plaats van een vaste maand aan te houden.

Nationale feestdagen

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste officiële feestdagen. Feestdagen die aan de Bikram Sambat-kalender gekoppeld zijn zonder religieuze lunaire berekening (zoals gedenkdagen) vallen jaarlijks rond dezelfde Gregoriaanse datum, met soms een verschil van een dag. Dashain en Tihar zijn gekoppeld aan de maanstand en verschuiven daardoor jaarlijks binnen een periode van enkele weken.

De gedenkdagen in de tabel sluiten vooral overheidsinstanties, banken en scholen. Voor toeristische diensten zoals hotels, restaurants in reizigersgebieden en trekkingbureaus verandert er op deze dagen doorgaans weinig. Dashain en Tihar zijn een andere categorie: die raken het hele land, inclusief particuliere bedrijven, lokale winkels en het openbaar vervoer.

Religieuze festivals

Dashain

Dashain is het belangrijkste en langste festival van Nepal en duurt vijftien dagen, met de piek rond Vijaya Dashami. Het festival valt in september of oktober, afhankelijk van de maankalender. Voor veel Nepalezen is dit de belangrijkste familiegelegenheid van het jaar: mensen die in Kathmandu, Pokhara of het buitenland werken, reizen terug naar hun geboortedorp. Scholen en overheidskantoren sluiten voor het grootste deel van de festivalperiode, en in de dagen rond de hoofddag zijn ook veel winkels, kantoren en lokale restaurants dicht.

Voor reizigers betekent dit vooral een verandering in logistiek. Binnenlandse bussen en vluchten zitten in de dagen voor de piek van Dashain vaak vol, omdat het grootste deel van het land tegelijk onderweg is naar familie. Steden als Kathmandu worden in de dagen zelf juist rustiger, omdat veel bewoners zijn vertrokken. Straatbeelden met vliegers, geiten en offerdieren, tijdelijke schommels (ping) op pleinen en publieke ceremonies horen bij deze periode, vooral in de Kathmanduvallei.

Tihar

Tihar, ook wel Deepawali genoemd, volgt twee tot drie weken na Dashain en duurt vijf dagen. Het festival draait om licht en om de relatie tussen mensen en dieren: er zijn aparte dagen gewijd aan kraaien, honden en koeien, gevolgd door Govardhan Puja en Bhai Tika, de dag waarop broers en zussen elkaar eren. Huizen en straten worden versierd met olielampjes en lichtjesslingers, vooral zichtbaar in de avonduren in steden en dorpen.

Net als bij Dashain liggen tijdens Tihar veel kantoren, banken en lokale winkels enkele dagen stil. Vervoer is opnieuw drukker dan gemiddeld, omdat mensen voor Bhai Tika naar familie reizen. In de Kathmanduvallei valt tijdens Tihar ook het Newarees Nieuwjaar, wat in oudere stadsdelen als Bhaktapur en Patan zorgt voor extra optochten en lokale ceremonies.

Holi

Holi, in Nepal ook Fagu Purnima genoemd, vindt plaats in maart en markeert het begin van de lente. Het festival staat bekend om het gooien met gekleurd poeder en water, vooral in de ochtend en vroege middag. In de Terai-vlakte wordt Holi soms een dag later gevierd dan in de heuvel- en bergregio's, een verschil dat samenhangt met lokale tradities rond de kalender.

In Kathmandu en Pokhara is Holi goed zichtbaar in de toeristische wijken, waar zowel lokale bewoners als reizigers meedoen. Wie niet wil meedoen, doet er goed aan rekening te houden met kleding die vlekken kan hebben en met drukte op pleinen waar het feest zich concentreert.

Buddha Jayanti

Buddha Jayanti, ook wel Buddha Purnima, valt op de volle maan in mei en herdenkt de geboorte van Boeddha. Het festival is vooral zichtbaar in Lumbini, de geboorteplaats van Boeddha in het zuiden van Nepal, en bij de grote stoepa's Swayambhunath en Boudhanath in Kathmandu. Op deze dag vinden er ceremonies, gebedsomgangen en verlichte optochten plaats rond de stoepa's. Voor reizigers die toch al Lumbini of de Kathmanduvallei bezoeken, valt dit samen te plannen zonder dat het de rest van de reis beïnvloedt.

Lokale festivals

Indra Jatra

Indra Jatra wordt gevierd in de Kathmanduvallei, meestal in september, en markeert traditioneel het einde van de moesson. Het festival is vooral bekend van de wagenoptocht van de Kumari, de levende godin, door de straten rond Kathmandu Durbar Square, aangevuld met gemaskerde dansen zoals de Lakhey-dans. Het is een van de weinige gelegenheden waarbij de Kumari in het openbaar verschijnt. De optocht trekt veel toeschouwers, wat betekent dat Durbar Square op deze dagen aanzienlijk drukker is dan gebruikelijk.

Gai Jatra

Gai Jatra, het koeienfestival, vindt eveneens plaats in de Kathmanduvallei, meestal in augustus, kort na Dashain in de kalender. Families die het afgelopen jaar een dierbare hebben verloren, lopen mee in een processie, vroeger met een koe en tegenwoordig vaak met een jongen verkleed als koe, als symbool voor de reis van de overledene. Het festival heeft ook een komische kant: straattheater en satire maken er deel van uit. Voor bezoekers is dit vooral relevant als culturele observatie in steden als Kathmandu, Bhaktapur en Patan, zonder noemenswaardige impact op reizen zelf.

Losar

Losar is het Tibetaanse nieuwjaar en wordt gevierd door Sherpa-, Tamang- en Tibetaanse gemeenschappen, vooral in de Khumbu-regio rond de Everest-trekkingroutes, in Mustang en rond de Boudhanath-stoepa in Kathmandu. Het festival valt op basis van de Tibetaanse maankalender meestal in februari of maart. Er bestaan meerdere varianten, zoals Sonam Losar en Gyalpo Losar, die niet altijd op exact dezelfde dag vallen. In kloosters vinden gebedsdiensten en soms gemaskerde dansen plaats, en in Boudhanath is de sfeer rond de stoepa zichtbaar drukker dan normaal. Voor trekkers in de Khumbu-regio kan Losar samenvallen met een reis, wat een extra culturele laag aan een trektocht geeft, zonder dat dit de route zelf beïnvloedt.

Mani Rimdu

Mani Rimdu is een boeddhistisch Sherpa-festival met gemaskerde dansen, dat wordt gehouden in kloosters in de Khumbu-regio, waaronder het klooster van Tengboche op de route naar Everest Base Camp. De exacte datum volgt de maankalender en valt meestal in oktober of november. Omdat dit samenvalt met het drukste trekkingseizoen, trekt Mani Rimdu in Tengboche relatief veel bezoekers uit de trekkersgemeenschap. Wie zijn trektocht rond deze periode plant, kan dit met enige planning meenemen, maar moet rekening houden met extra drukte op de teahouses rond het klooster.

Teej

Teej is een festival dat vooral door vrouwen wordt gevierd, meestal in augustus of september, met vasten, dansen en het dragen van rode sari's. Pashupatinath in Kathmandu is een van de belangrijkste plekken waar vrouwen samenkomen voor rituelen tijdens Teej. Voor reizigers is dit vooral zichtbaar als kleurrijk straatbeeld en drukte rond tempels, zonder directe gevolgen voor vervoer of accommodatie.

Gevolgen voor reizigers

De grootste praktische impact komt van Dashain en Tihar, simpelweg omdat het hele land tegelijk in beweging komt. Binnenlandse bussen tussen Kathmandu, Pokhara en de Terai raken in de dagen voor de piek van beide festivals sneller volgeboekt dan normaal, en ook binnenlandse vluchten kunnen krapper zitten. Wie in deze periode van de ene stad naar de andere moet, boekt vervoer bij voorkeur ruim van tevoren in plaats van pas ter plaatse.

Openingstijden veranderen eveneens. Tijdens de kern van Dashain, meestal een periode van vier tot vijf dagen rond Vijaya Dashami, en tijdens Tihar, sluiten veel lokale winkels, kantoren, banken en door Nepalezen gerunde restaurants. Hotels, grotere restaurants in toeristische wijken zoals Thamel in Kathmandu of Lakeside in Pokhara, en trekkingbureaus blijven doorgaans wel open, omdat ze op reizigers gericht zijn. Toch is het verstandig om bankzaken, het regelen van vergunningen of het boeken van activiteiten niet uit te stellen tot precies deze dagen.

In de bergen verandert de dynamiek anders. De trekkingregio's, met name rond de Annapurna- en Everest-route, zitten in oktober en november sowieso in het drukste seizoen door het heldere weer na de moesson. Dashain, Tihar en Mani Rimdu vallen grotendeels in diezelfde periode. Dat betekent dat teahouses op populaire routes extra vol kunnen zitten, los van het festival zelf. Losar heeft een vergelijkbaar, kleinschaliger effect op de Khumbu-regio in februari of maart, een periode die normaal gesproken rustiger is qua trekkersaantallen.

Reis je rond Dashain of Tihar door Nepal, houd dan rekening met minstens enkele dagen beperkte dienstregeling voor binnenlands vervoer en gesloten lokale winkels buiten de toeristische wijken.

Prijzen & beschikbaarheid

Rond Dashain en Tihar stijgt de vraag naar binnenlands vervoer sterk, wat zich vertaalt in hogere prijzen voor bussen en vluchten en in eerder volgeboekte tickets. Hetzelfde geldt voor teahouse-accommodatie in de populaire trekkingregio's tijdens het hoogseizoen in oktober en november, wanneer kamers op drukke etappes soms al vroeg op de dag vol zitten. Reserveren waar mogelijk, of vroeg vertrekken om op tijd bij het volgende teahouse aan te komen, beperkt dit risico.

Beste reistijd: okt⁠–⁠nov

Een backpacker die tijdens deze piekperiode reist, merkt dat een dagbudget van €16⁠–⁠€22 minder marge biedt dan in rustigere maanden, vooral door duurdere tickets voor lange busritten en drukkere onderhandelingen over teahouse-prijzen. Wie liever meer comfort inbouwt tijdens deze drukke weken, houdt eerder rekening met een budget richting €31⁠–⁠€42. Buiten Kathmandu en de grote trekkingroutes blijven prijzen voor eten en lokaal vervoer over het algemeen stabieler, omdat de festivaldrukte zich vooral concentreert op verbindingen tussen grote steden en op populaire wandelroutes.

Aanrader of vermijden?

Of je je reis rond een groot festival plant, hangt vooral af van wat je zoekt. Dashain en Tihar geven een goed beeld van het dagelijks leven en de familiecultuur in Nepal, maar vragen wel om flexibiliteit: vervoer moet eerder geboekt worden en sommige praktische zaken, zoals bankbezoek of het regelen van vergunningen, kun je beter buiten de piekdagen plannen. Voor wie vooral een rustige trekking zoekt zonder extra drukte op de paden, is het zinvol te weten dat de piek van Dashain en Tihar samenvalt met het toch al drukste trekkingseizoen, wat de keuze voor een minder bekende route interessanter maakt.

Kleinere, regionale festivals zoals Indra Jatra, Gai Jatra of Teej zijn eenvoudiger in te passen in een bestaande route door de Kathmanduvallei, omdat ze zich concentreren op een paar pleinen en tempels en weinig invloed hebben op vervoer of accommodatie elders in het land. Losar en Mani Rimdu zijn vooral relevant voor wie toch al een trektocht in de Khumbu-regio plant; het is geen festival waarvoor de meeste reizigers hun hele route zouden aanpassen, maar het is wel de moeite waard om te weten wanneer het valt als de trekkingdata toch flexibel zijn.