Eten & drinken

Eten in Nepal draait grotendeels om één basisgerecht dat je overal tegenkomt: dal bhat. Daarnaast vind je een keuken die sterk verschilt tussen de laagvlakte, de Kathmandu-vallei en de hooggebergtes, met duidelijke Tibetaanse en Indiase invloeden. Voor backpackers is dat prettig nieuws: het eten is over het algemeen betaalbaar, ruim beschikbaar en vaak vanzelf geschikt voor vegetariërs.

Lokale specialiteiten

Dal bhat is het nationale gerecht en de basis van de dagelijkse maaltijd voor veel Nepalezen. Het bestaat uit gestoomde rijst (bhat), een linzensoep (dal), een groentecurry (tarkari) en vaak een scherpe bijgerechtje (achar). In veel eethuizen, zeker buiten de grote steden, krijg je een gratis tweede portie rijst, dal en groente als je bord leeg is. Onder trekkers staat dit bekend als "dal bhat power, 24 hour", een verwijzing naar de vullende, energierijke eigenschappen van het gerecht tijdens lange wandeldagen. De samenstelling verschilt licht per regio: in de heuvels en bergen is de curry vaak simpeler, in de Kathmandu-vallei kan er meer variatie in groenten en kruiden inzitten.

Momo's zijn de andere vaste waarde op vrijwel elke menukaart. Dit zijn gestoomde of gefrituurde gevulde deegzakjes, vergelijkbaar met dumplings, met een vulling van gehakt (vaak buff, wat voor buffelvlees staat, of kip) of van groenten en kaas voor de vegetarische variant. Ze worden geserveerd met een pittige tomatensaus of chilisaus. Momo's zijn oorspronkelijk afkomstig uit de Tibetaans-Himalayaanse keuken en zijn inmiddels door heel Nepal verspreid, met prijs en kwaliteit die sterk verschillen tussen een eenvoudig eethuisje en een toeristenrestaurant in Thamel.

In de hogere bergstreken, waar de Tibetaanse invloed sterker voelbaar is, kom je vaker thukpa tegen: een stevige noedelsoep met groenten en soms vlees, ideaal na een koude dag wandelen. Verwant hieraan is tsampa, geroosterd gerstemeel dat traditioneel wordt gemengd met boterthee en vooral in hoger gelegen, boeddhistische gemeenschappen wordt gegeten.

De Newari-keuken, afkomstig uit de oorspronkelijke bevolkingsgroep van de Kathmandu-vallei, is uitgebreider en specifieker dan het gemiddelde toeristenmenu. Bekende gerechten zijn chatamari, een soort rijstmeelpannenkoek die vaak wordt vergeleken met een Nepalese pizza en belegd wordt met vlees, ei of groenten, en yomari, een gestoomd deeghapje gevuld met een mengsel van gemalen sesam en suikerriet, dat traditioneel rond het Yomari Punhi-festival in november of december wordt gegeten. Newari-restaurants zijn vooral te vinden in Bhaktapur, Patan en delen van Kathmandu, en bieden vaak een uitgebreidere proeverij (bhoj) met meerdere kleine schaaltjes.

Voor onderweg en als snack is sel roti een bekende naam: een zoet, ringvormig gefrituurd broodje van rijstmeel, vaak gegeten bij ontbijt of tijdens festivals zoals Dashain en Tihar. Andere veelvoorkomende straatsnacks zijn samosa's, pakora (gefrituurde groentebeignets) en aloo tama, een zure curry van bamboescheuten en aardappel die typisch Nepalees is en in de meeste andere landen niet te vinden.

In de Terai, de vlakke zuidstrook van Nepal, sluit de keuken sterker aan bij Noord-Indiase gerechten: meer gebruik van roti en paratha, curry's met meer specerijen en een grotere aanwezigheid van vlees- en visgerechten, mede door de moslimgemeenschap in dit gebied.

In toeristische centra als Thamel in Kathmandu en Lakeside in Pokhara vind je naast Nepalese gerechten ook een breed aanbod aan westerse, Indiase en Chinese keuken. Dat is handig als je een avond geen curry wilt, maar geeft geen goed beeld van wat lokaal gangbaar is.

Drank & alcohol

Chiya, zoete melkthee met specerijen, is de meest gedronken drank van de dag en wordt overal aangeboden, van eenvoudige theehuisjes tot bergstations op trekkingroutes. Zwarte thee zonder melk (kalo chiya) is ook beschikbaar als je liever geen zuivel drinkt. Lassi, een yoghurtdrank die zowel zoet als hartig geserveerd kan worden, is vooral in de Kathmandu-vallei en de Terai populair.

Kraanwater is in heel Nepal niet geschikt om te drinken. Flessenwater is algemeen verkrijgbaar, maar zorgt voor plastic afval; een waterfilter of purificatietabletten zijn op langere trektochten een praktisch en milieuvriendelijker alternatief. Op de meeste trekkingroutes kun je tegen betaling gefilterd water bijvullen bij lodges of speciale watervulpunten.

Op het gebied van alcohol heeft Nepal een aantal lokale specialiteiten die je buiten het land nauwelijks tegenkomt. Raksi is een gedistilleerde drank, meestal gemaakt van gierst, rijst of aardappel, met een aanzienlijk alcoholpercentage. Chhaang en tongba zijn gefermenteerde dranken op basis van gierst of rijst; tongba wordt geserveerd in een houten of bamboe beker waarin heet water over gefermenteerde gierstkorrels wordt gegoten, en is vooral bekend in het oosten van Nepal en in Sherpa-gemeenschappen. Van de commerciële bieren zijn Everest, Gorkha en Nepal Ice de bekendste lokale merken, breed verkrijgbaar in steden en toeristische gebieden.

In sommige religieuze plaatsen en tijdens bepaalde festivals wordt alcoholgebruik niet op prijs gesteld of gelden lokale beperkingen, bijvoorbeeld rond tempels en heilige plekken zoals Muktinath. Vraag bij twijfel in een lodge of guesthouse naar wat gebruikelijk is voordat je alcohol bestelt of meeneemt naar een gevoelige locatie.

Op grote hoogte, tijdens het trekken richting bijvoorbeeld de Everest- of Annapurna-regio, wordt afgeraden om alcohol te drinken. Alcohol kan de acclimatisatie belemmeren en de symptomen van hoogteziekte verergeren of maskeren.

Waar eten locals?

In steden en dorpen zie je twee soorten eetgelegenheden naast elkaar: eenvoudige lokale eethuizen, vaak khaja ghar (letterlijk "snackhuis") genoemd, en de meer toeristgerichte restaurants met Engelstalige menukaarten en hogere prijzen. Een khaja ghar serveert doorgaans een beperkt aantal gerechten, zoals dal bhat, momo's of chowmein (gebakken noedels), tegen een prijs die duidelijk lager ligt dan in een restaurant gericht op buitenlandse bezoekers.

Op trekkingroutes vervult de bhatti, een klein familiebedrijf dat functioneert als eethuis en vaak ook als overnachtingsplek, dezelfde rol. Het menu is er meestal beperkt tot wat lokaal beschikbaar is en wat op die hoogte praktisch te bereiden valt: dal bhat, momo's, thukpa, eieren, noedelsoepen en thee. Hoe hoger en afgelegener de locatie, hoe kleiner het aanbod en hoe hoger de prijs, simpelweg omdat voorraden per drager, muildier of soms per helikopter worden aangevoerd.

In de Kathmandu-vallei, met name in Bhaktapur en Patan, zijn er specifieke Newari-eethuizen waar je de lokale keuken in zijn volle breedte kunt proeven, inclusief gerechten die je buiten deze regio nauwelijks tegenkomt. Markten en straatkraampjes zijn een derde optie: goedkoop en direct, maar met wisselende hygiëne, waardoor het raadzaam is te kijken naar doorstroom van klanten en de manier van bereiden voordat je iets koopt.

Hygiëne & veiligheid

Voedselveiligheid in Nepal vraagt om een paar praktische gewoontes, vooral omdat maag- en darmklachten tot de meest voorkomende gezondheidsklachten van reizigers behoren. Drink geen kraanwater en wees voorzichtig met ijsblokjes in dranken, tenzij je zeker weet dat ze van gezuiverd water zijn gemaakt. Rauwe groenten en salades worden vaak gewassen met lokaal leidingwater, wat een risico kan vormen; goed doorbakken of gestoomd voedsel is over het algemeen veiliger.

Kies bij straatvoedsel voor kraampjes met veel klandizie en zichtbare, verse bereiding boven eten dat al langere tijd staat uit te stallen. Vlees dat urenlang onbeschermd in de zon ligt, is een groter risico dan vers bereide momo's of net gefrituurde snacks. In hoger gelegen gebieden op trekkingroutes is het aanbod aan verse groenten en vlees kleiner, en wordt voedsel vaker langere tijd bewaard; overweeg hier extra voorzichtig te zijn met vlees en kies vaker voor vegetarische opties.

Reizigers die voor het eerst langere tijd op dal bhat en vergelijkbare gerechten overgaan, ondervinden soms milde spijsverteringsklachten door de overgang naar ander eten en water. Rustig opbouwen en voldoende water drinken helpen om te wennen.

Voor uitgebreidere informatie over reizigersdiarree, drinkwaterbehandeling en wanneer medische hulp nodig is, is het onderdeel Gezondheid de plek om verder te lezen.

Dieetwensen

Nepal is voor vegetariërs een van de eenvoudigere bestemmingen in Azië om in te reizen. De hindoeïstische en boeddhistische achtergrond van grote delen van de bevolking betekent dat vegetarisch eten wijdverspreid en volledig geaccepteerd is; vrijwel elk restaurant en elke bhatti heeft een vegetarische dal bhat of vegetarische momo's op de kaart, vaak zelfs als standaardoptie.

Veganistisch reizen is lastiger, vooral omdat dal bhat regelmatig wordt bereid met ghee (geklaarde boter) en soms met een lepel yoghurt (dahi) als bijgerecht. Vraag expliciet om een versie zonder ghee en zuivel; in de meeste plekken is dat mogelijk, maar het vraagt om duidelijke communicatie, zeker in kleinere bhatti's waar Engels beperkt gesproken wordt. Chiya bevat standaard melk; zwarte thee (kalo chiya) is het alternatief.

Glutenvrij eten is redelijk te doen zolang je bewust kiest: dal bhat op basis van rijst is van zichzelf glutenvrij, maar veel populaire gerechten zoals momo's, chowmein, thukpa en roti bevatten tarwe. Let ook op sauzen en bewerkte producten, waarvan de samenstelling niet altijd duidelijk is. Voor coeliakie is voorzichtigheid en navraag bij twijfel verstandig, omdat strikte glutenvrije garanties niet overal te geven zijn.

Halal voedsel is vooral te vinden in de Terai-regio, waar een grotere moslimgemeenschap woont, en in delen van Kathmandu waar restaurants specifiek op deze doelgroep gericht zijn. Buiten deze gebieden is halal-gecertificeerd eten minder vanzelfsprekend, en is het raadzaam om vooraf te informeren of gerechten op verzoek zonder varkensvlees en met halal-vlees bereid kunnen worden.