Indonesië is over het algemeen een zeer veilige en gastvrije bestemming voor backpackers. Gewelddadige criminaliteit tegen toeristen komt zelden voor en de lokale bevolking is vaak extreem behulpzaam als je de weg kwijt bent of in de problemen zit. Toch brengt reizen door deze gigantische archipel specifieke risico's met zich mee die je in Europa niet snel tegenkomt. Van het levensgevaarlijke verkeer op Bali tot actieve vulkanen en onvoorspelbare weersomstandigheden; een gezonde dosis gezond verstand is onmisbaar om je reis soepel te laten verlopen.
Algemene veiligheid
De dagelijkse veiligheid in Indonesië is goed te overzien, zolang je je aanpast aan de lokale dynamiek. De meeste reizigers ervaren geen enkel probleem tijdens hun trip. De grootste gevaren zitten niet in donkere steegjes of overvallen, maar in praktische zaken zoals onverantwoord scootergebruik, het onderschatten van de stroming in zee en het eten van bedorven voedsel. Omdat de afstanden groot zijn en de medische voorzieningen buiten de grote steden vaak beperkt, is het voorkomen van ongelukken hier extra belangrijk.
Veiligheid per regio
De veiligheidssituatie en de sfeer kunnen per eiland, en zelfs per provincie, sterk verschillen. Wat op het ene eiland de norm is, kan op het andere eiland voor problemen zorgen.
Bali & Lombok
Deze eilanden zijn volledig ingericht op toerisme en over het algemeen extreem veilig. De keerzijde van de drukte is dat zakkenrollers en tassendieven hier actiever zijn, vooral in uitgaansgebieden zoals Kuta, Seminyak en Canggu. Op Lombok en de Gili-eilanden heerst een relaxte sfeer, maar de stroming rondom de eilanden is verraderlijk sterk. Ook komt hier af en toe methanol-vergiftiging voor door lokaal gestookte alcohol in goedkope cocktails.
Java
Java is dichtbevolkt en steden als Jakarta, Bandung en Surabaya kunnen overweldigend en chaotisch aanvoelen. Ondanks de drukte is de straatcriminaliteit relatief laag. Het treinsysteem op Java is uitstekend georganiseerd en wordt streng bewaakt, wat het een zeer veilige manier van reizen maakt. Buiten de steden en toeristische trekpleisters trek je als buitenlander veel bekijks, maar dit is vrijwel altijd uit oprechte nieuwsgierigheid.
Sumatra
Sumatra is ruiger, uitgestrekter en conservatiever dan Java en Bali. De infrastructuur is minder ontwikkeld, wat betekent dat busritten over slingerende, slecht onderhouden bergwegen soms zenuwslopend zijn. Bij jungletochten in gebieden als Bukit Lawang of Ketambe is het cruciaal om met een gecertificeerde gids op pad te gaan. Verdwalen in de dichte jungle of onverwachte ontmoetingen met wilde dieren zijn reële risico's als je alleen op pad gaat.
Papua & de Molukken
Reizen naar Papua vereist een goede voorbereiding. In bepaalde delen van Papua is een gewapende onafhankelijkheidsstrijd gaande, wat leidt tot onvoorspelbare en gevaarlijke situaties. Voor veel gebieden heb je een speciale reisvergunning (Surat Jalan) nodig. De Molukken zijn tegenwoordig veilig om te bereizen, maar hebben in het verleden te maken gehad met sektarisch geweld. Het is verstandig om voor vertrek naar deze oostelijke regio's het actuele lokale nieuws en de reisadviezen te checken.
Criminaliteit & diefstal
Hoewel de kans op een gewapende overval nihil is, is gelegenheidsdiefstal wel een reëel probleem. Zakkenrollers slaan vooral toe op drukke markten, in overvolle bussen en op veerboten. Een specifieke vorm van diefstal in toeristische gebieden op Bali is de 'drive-by' tasjesroof. Hierbij rukken twee mannen op een voorbijrijdende scooter je tas of smartphone uit je handen.
Draag je tas altijd schuin over je borst (cross-body) en zorg dat deze aan de kant van de stoep hangt, weg van het voorbijrazende verkeer. Gebruik je telefoon niet te opzichtig terwijl je langs een drukke weg loopt.
In hostels en budgethotels is het verstandig om je waardevolle spullen altijd in een kluisje te leggen en je eigen hangslot te gebruiken. Laat op het strand nooit je spullen onbeheerd achter als je gaat zwemmen, hoe rustig de baai ook lijkt.
Oplichting & toeristenzones
Waar veel toeristen komen, zijn mensen die daar een slaatje uit proberen te slaan. Een van de bekendste scams in Indonesië, en dan vooral op Bali, is de wisselkantoor-truc. Bij kleine, onofficiële geldwisselaars met onrealistisch gunstige koersen wordt geld vaak vliegensvlug onder de balie weggemoffeld tijdens het tellen. Wissel daarom alleen bij officiële banken of grote, erkende wisselkantoren (zoals BMC).
Bij grote tempelcomplexen, zoals de Besakih-tempel op Bali, staan vaak agressieve 'gidsen' die beweren dat je niet naar binnen mag zonder hun betaalde begeleiding. Dit is onzin; je betaalt simpelweg entree aan de officiële kassa. Tot slot zijn er de taxi-scams in steden als Jakarta. Chauffeurs beweren dat de meter kapot is om zo een torenhoge vaste prijs te vragen. Gebruik altijd de Blue Bird taxi's (die rijden op de meter) of bestel een rit via apps als Grab of Gojek, zodat de prijs vooraf vaststaat.
Wees extreem voorzichtig met Arak, een lokaal gestookte sterke drank die vaak in goedkope cocktails ('Jungle Juice') wordt gemixt, vooral op Bali en de Gili-eilanden. Er vallen jaarlijks doden en zwaargewonden door methanol-vergiftiging omdat de drank verkeerd is gedestilleerd. Blijf bij bier of geïmporteerde drank uit gesloten flessen.
Veiligheid voor vrouwen & solo reizigers
Indonesië is een zeer toegankelijke bestemming voor vrouwelijke solo reizigers. De lokale bevolking is over het algemeen respectvol en beschermend. Je zult ongetwijfeld aangesproken worden op straat ("Hello mister/miss, where are you going?"), maar dit is in 99% van de gevallen onschuldige nieuwsgierigheid en geen lastigvallen.
Kleding speelt een belangrijke rol in hoe je benaderd wordt. Bali is overwegend hindoeïstisch en erg gewend aan schaars geklede toeristen, al wordt badkleding buiten het strand of zwembad ook daar als respectloos gezien. Buiten Bali is Indonesië het grootste islamitische land ter wereld. Op Java, Sumatra, Lombok en in andere regio's voorkom je een hoop ongewenste aandacht door je schouders en knieën te bedekken. Dit toont respect voor de lokale cultuur en zorgt ervoor dat je veel serieuzer wordt genomen.
Nachtelijk reizen
Reizen in het donker brengt in Indonesië extra risico's met zich mee. Nachtbussen zijn een populaire manier om lange afstanden af te leggen en geld te besparen op een overnachting. Houd er wel rekening mee dat de wegen vaak slecht verlicht zijn, vol gaten zitten en dat buschauffeurs soms gevaarlijke inhaalmanoeuvres maken in blinde bochten.
Zelf in het donker rijden op een scooter is sterk af te raden. Naast het gebrek aan straatverlichting en onvoorspelbaar gedrag van andere weggebruikers, lopen er 's nachts vaak zwerfhonden op de weg. Bovendien rijden veel locals zonder werkende verlichting. In afgelegen gebieden of stille straten in toeristenoorden is het bovendien onverstandig om laat in de nacht lange stukken alleen te lopen in verband met straathonden en een verhoogde kans op beroving.
Verkeer & vervoer
Het verkeer is zonder twijfel het grootste veiligheidsrisico voor reizigers in Indonesië. Men rijdt aan de linkerkant van de weg, maar in de praktijk lijken verkeersregels meer een suggestie. Voorrang wordt genomen, niet gegeven, en de claxon wordt continu gebruikt om te laten weten dat men inhaalt.
Veel backpackers huren een scooter om de omgeving te verkennen. Dit geeft ultieme vrijheid, maar de ziekenhuizen op Bali en Lombok liggen vol met toeristen die onderuit zijn gegaan. Huur alleen een scooter als je thuis ook ervaring hebt met motor- of scooterrijden. Het dragen van een helm is niet alleen verplicht, maar van levensbelang.
Je bent in Indonesië wettelijk verplicht om een internationaal motorrijbewijs te hebben als je een scooter huurt. Heb je dit niet en raak je betrokken bij een ongeval? Dan dekt je reisverzekering de vaak torenhoge medische kosten niet.
Veerboten en speedboten zijn essentieel om tussen de eilanden te reizen. De veiligheidsstandaarden variëren enorm. De grote Pelni-schepen zijn traag maar betrouwbaar. De snelle speedboten (bijvoorbeeld tussen Bali en de Gili-eilanden) varen soms uit terwijl de weersomstandigheden eigenlijk te slecht zijn. Voelt de zee te ruw of is de boot zwaar overbeladen? Wacht dan op een volgende overtocht.
Politieke spanningen, protesten & grensgebieden
Indonesië is een stabiele democratie, maar politieke spanningen kunnen soms leiden tot massale demonstraties, voornamelijk in de hoofdstad Jakarta. Deze protesten kunnen onrustig verlopen en leiden tot hardhandig ingrijpen van de oproerpolitie. Blijf altijd uit de buurt van grote samenscholingen en demonstraties.
De dreiging van terrorisme is aanwezig in Indonesië. In het verleden zijn er aanslagen geweest op kerken, politiebureaus en toeristische plekken. De overheid treedt echter hard op tegen extremisme en de beveiliging bij grote hotels, winkelcentra en vliegvelden is aanzienlijk verscherpt. Laat je hierdoor niet afschrikken, maar blijf alert op drukke, symbolische locaties.
Natuurrisico’s
Indonesië ligt op de 'Ring of Fire', een gebied in de Stille Oceaan dat extreem gevoelig is voor seismische activiteit. Aardbevingen komen geregeld voor. Mocht je een zware aardbeving voelen, zoek dan dekking onder een stevig meubelstuk of ren naar buiten als je op de begane grond bent. Ben je aan de kust en voel je een zware beving? Ga dan direct naar hoger gelegen gebied vanwege het risico op een tsunami. Wacht niet op officiële waarschuwingen.
Met meer dan 120 actieve vulkanen is de kans groot dat je er tijdens je reis een bezoekt of in de buurt bent. Vulkanen zoals de Merapi, Bromo, Agung en Rinjani kunnen onverwacht uitbarsten of aswolken uitstoten, wat ook het vliegverkeer regelmatig platlegt. Controleer altijd de actuele waarschuwingsniveaus voordat je aan een vulkaantrekking begint. Lokale gidsen weten precies welke paden veilig zijn en welke kraters tijdelijk gesloten zijn wegens giftige gassen.
Download de app van het BMKG (het Indonesische meteorologisch instituut). Deze stuurt direct pushmeldingen in het Engels bij significante aardbevingen, tsunami-waarschuwingen en extreme weersomstandigheden.
Hulpdiensten & noodgevallen
De kwaliteit van hulpdiensten in Indonesië is wisselend. In grote steden en op Bali is de responstijd redelijk, maar in afgelegen gebieden ben je vaak op jezelf of de lokale bevolking aangewezen. De belangrijkste landelijke noodnummers zijn:
- Politie: 110
- Ambulance: 118
- Brandweer: 113
Op Bali is er een speciale toeristenpolitie die Engels spreekt en beter is uitgerust om buitenlanders te helpen met aangiftes van diefstal of verlies van documenten.
Medische zorg is in privéklinieken op Bali (zoals BIMC) en in Jakarta van goede kwaliteit, maar extreem duur. Zorg daarom altijd voor een reisverzekering met werelddekking voor medische kosten. Bij zeer ernstig trauma of complexe operaties worden patiënten vaak medisch geëvacueerd naar Singapore of Australië. In landelijke gebieden zijn vaak alleen simpele 'Puskesmas' (lokale gezondheidscentra) te vinden, die voldoende zijn voor kleine snijwonden of basismedicatie, maar niet voor serieuze ongevallen.