Omdat Indonesië een archipel is van duizenden eilanden, betekent 'over land' reizen in de praktijk bijna altijd een combinatie van bussen, fysieke landgrenzen en veerboten. Hoewel de meeste backpackers naar Jakarta of Bali vliegen, biedt een aankomst over land of zee een fantastische, trage manier van reizen. Je kunt fysieke grenzen oversteken op de eilanden Borneo, Timor en Nieuw-Guinea, of gebruikmaken van korte internationale veerbootverbindingen vanuit Singapore en Maleisië.
Over land binnenkomen
Indonesië deelt fysieke landgrenzen met slechts drie landen: Maleisië, Oost-Timor en Papoea-Nieuw-Guinea. Deze grensovergangen liggen ver buiten de standaard reisroutes op Java of Bali, wat ze juist aantrekkelijk maakt voor avontuurlijke reizigers. De logistiek rondom deze grenzen is vaak basaal. Je bent afhankelijk van lokale bussen, gedeelde minibusjes (bemos) en wisselende openingstijden. Het grootste obstakel bij landgrenzen is de visumregeling; lang niet elke grenspost mag een Visa on Arrival (VoA) afgeven.
Grensovergangen
Maleisië naar Kalimantan (Borneo)
De bekendste en best georganiseerde landgrens is die tussen de Maleisische staat Sarawak en de Indonesische provincie West-Kalimantan. De grenspost heet Entikong aan de Indonesische kant en Tebedu aan de Maleisische kant. Er rijden dagelijks directe, comfortabele bussen tussen Kuching (Maleisië) en Pontianak (Indonesië). Deze rit duurt ongeveer 8 tot 10 uur, inclusief de tijd die je kwijt bent bij de douane. Bij deze grens is het voor reizigers met een Nederlands of Belgisch paspoort doorgaans mogelijk om een Visa on Arrival te krijgen, al is het aanvragen van een e-Visa vooraf altijd de veiligste keuze.
Oost-Timor naar West-Timor
Reis je de klassieke route over de Kleine Soenda-eilanden, dan beland je mogelijk in Oost-Timor (Timor-Leste). Vanuit de hoofdstad Dili kun je over land naar het Indonesische deel van het eiland (West-Timor) reizen. De belangrijkste grensovergang is Mota'ain, gelegen nabij de stad Atambua. Je neemt een busje of taxi vanuit Dili naar de grens, loopt met je backpack door niemandsland naar de Indonesische post, en pakt daar lokaal vervoer verder naar Kupang.
Bij de grens met Oost-Timor wordt vaak geen Visa on Arrival afgegeven. Veel backpackers stranden hier omdat ze niet beseffen dat ze hun Indonesische visum vooraf moeten regelen bij de Indonesische ambassade in Dili, of een goedgekeurd e-Visa moeten hebben.
Papoea-Nieuw-Guinea naar Papoea
Dit is een van de meest obscure en minst bereisde grensovergangen in Zuidoost-Azië. De grens ligt bij Wutung (PNG) en Skouw (Indonesië), niet ver van de stad Jayapura. Het grensgebied is zwaar bewaakt vanwege politieke spanningen in de regio. Je hebt voor deze oversteek absoluut een visum vooraf nodig, dat je in Papoea-Nieuw-Guinea (bijvoorbeeld in Vanimo) moet regelen. Dit is geen route voor de gemiddelde backpacker.
Per boot
Voor veel reizigers die de regio over land verkennen, is de boot de logische stap om vanuit het vasteland van Zuidoost-Azië in Indonesië te komen. De Riau-eilanden, net ten zuiden van Singapore en het Maleisische schiereiland, fungeren hierbij als de perfecte springplank.
Veelgebruikte internationale veerbootroutes:
| Route | Reistijd | Indicatieve prijs | VoA mogelijk? |
|---|---|---|---|
| Singapore (HarbourFront) naar Batam | 45 min | € 25 – € 35 | Ja |
| Singapore (Tanah Merah) naar Bintan | 60 min | € 30 – € 40 | Ja |
| Johor Bahru (Maleisië) naar Batam | 90 min | € 20 – € 30 | Ja |
| Melaka (Maleisië) naar Dumai (Sumatra) | 2 uur | € 35 – € 45 | Ja |
Let op: Tarieven en dienstregelingen voor veerboten wisselen regelmatig. Controleer altijd actuele vertrektijden via de websites van de rederijen (zoals Batam Fast of Majestic Fast Ferry).
Vanuit Singapore of Maleisië naar Batam/Bintan
De oversteek naar Batam of Bintan is snel, modern en goed georganiseerd. Op deze eilanden kun je eenvoudig een Visa on Arrival krijgen. Vanaf Batam kun je vervolgens overstappen op binnenlandse veerboten of vluchten naar Java, Sumatra of verder de archipel in.
Vanuit Maleisië naar Sumatra
Een klassieke backpackersroute loopt van Melaka (Maleisië) naar Dumai, een havenstad op het vasteland van Sumatra. Dit is de ideale route als je je Indonesië-reis wilt beginnen in de oerwouden van Sumatra. Vanaf Dumai reis je met lokale bussen verder naar Bukittinggi of het Tobameer. De oude veerbootverbinding tussen Penang en Medan is al jaren uit de vaart voor passagiers; Dumai is momenteel je beste optie.
Combinaties
De ultieme overland-ervaring is de combinatie van internationale veerboten en de nationale Pelni-schepen. Pelni is de staatsrederij van Indonesië. Hun enorme passagiersschepen varen door de hele archipel. Je kunt bijvoorbeeld vanuit Singapore de snelle boot naar Batam nemen, daar op een Pelni-schip stappen en dagenlang meevaren tot aan Jakarta, Sulawesi of zelfs de Molukken. Het is een extreem goedkope manier van reizen, je slaapt op slaapzalen (klasse 'Ekonomi') en het is een geweldige manier om in contact te komen met de lokale bevolking.
Boek je Pelni-tickets ruim van tevoren via de officiële website of in een lokaal kantoor, vooral rond nationale feestdagen of de Ramadan. De boten raken snel vol en het systeem is soms lastig te doorgronden voor buitenlanders.
Te voet of per fiets
Bij de landgrenzen op Borneo en Timor kun je probleemloos te voet de grens oversteken. Het stuk tussen de uitreispost van het ene land en de inreispost van Indonesië is vaak maar een paar honderd meter lopen. Reis je met een fiets, dan kun je deze gewoon aan de hand meenemen. Ook op de grote Pelni-veerboten en de internationale snelle boten vanuit Singapore kun je tegen een kleine meerprijs een fiets meenemen. Onderhandel hierover direct bij de ticketbalie, niet met kruiers op de kade.
Praktische tips
Als je de luchtvaart vermijdt, vereist je reisplanning iets meer strakheid. Pinautomaten bij afgelegen landgrenzen zoals Entikong of Mota'ain zijn berucht om hun storingen. Zorg dat je altijd een stapeltje Indonesische roepia's, Amerikaanse dollars of de valuta van het buurland op zak hebt om je visum te betalen en het eerste lokale vervoer te regelen.
Wees in havensteden zoals Batam en Dumai alert op agressieve 'porters' (kruiers). Zodra je van de boot stapt of bij de terminal aankomt, proberen ze je backpack uit je handen te trekken om deze tien meter verderop te dragen en vervolgens een onredelijk hoge fooi te eisen. Houd je tas stevig vast en wees duidelijk maar beleefd als je geen hulp nodig hebt.