De Indonesische keuken is een van de absolute hoogtepunten van een reis door de archipel. Van stomende warungs op straat tot uitgebreide rijsttafels, het eten is hier divers, goedkoop en enorm smaakvol. Omdat elk eiland zijn eigen specialiteiten en kruidenmengsels heeft, ontdek je tijdens je reis telkens weer nieuwe smaken. Met een beetje gezond verstand en een avontuurlijke instelling kun je hier voor een habbekrats fantastisch eten, zonder direct ziek te worden.
Lokale specialiteiten
Nasi goreng (gebakken rijst) en mie goreng (gebakken noedels) zijn overal te vinden en vormen de ideale, snelle budgetmaaltijd. Maar de keuken gaat veel verder dan dat. Saté ayam (kippenspiesjes met pindasaus) wordt vaak direct op straat geroosterd op kleine houtskoolgrilletjes. Een andere klassieker is rendang, een langzaam gegaard, kruidig rundvleesgerecht dat oorspronkelijk uit Sumatra komt, maar in heel Indonesië populair is.
Gado-gado (gestoomde groenten met pindasaus) en soto ayam (kruidige kippensoep met noedels en ei) zijn uitstekende opties voor een lichtere maaltijd. Op Bali is babi guling (geroosterd speenvarken) een absolute aanrader. Aangezien Bali overwegend hindoeïstisch is, wordt hier varkensvlees geserveerd, iets wat in de rest van het grotendeels islamitische Indonesië een stuk lastiger te vinden is.
Probeer ook eens martabak. Dit is een populair streetfood-gerecht dat in twee varianten komt: hartig (gevuld met ei, groenten en vlees) en zoet (een dikke, pannenkoekachtige snack vol chocolade, pinda's en kaas). Vooral de zoete variant is een stevige calorieënbom en ideaal om te delen met andere backpackers.
Drank & alcohol
Drinken in Indonesië draait voor een groot deel om verse sappen, kokosnoten en mierzoete ijsthee (es teh manis). Koffieliefhebbers kunnen hun hart ophalen, want eilanden als Java, Bali en Sumatra produceren uitstekende bonen. Lokale koffie (kopi tubruk) wordt vaak geserveerd met de prut nog in het glas; wacht even tot dit naar de bodem zakt voordat je de eerste slok neemt.
Alcohol is een ander verhaal. Omdat Indonesië een islamitisch land is, is alcohol buiten de bekende toeristische plekken schaars en zwaar belast. Een grote fles Bintang-bier kost in een supermarkt of bar vaak meer dan een complete maaltijd in een lokale eetgelegenheid. Op Bali, de Gili-eilanden en in delen van Flores is alcohol veel vrijer verkrijgbaar en vloeit de drank rijkelijk in de vele strandbars en clubs.
Pas extreem goed op met lokaal gebrouwen sterke drank, zoals arak. Er vallen regelmatig doden of zwaargewonden onder toeristen door arak die is aangelengd met methanol. Koop alleen gesealde flessen van bekende internationale merken en vermijd arak-cocktails, zelfs in ogenschijnlijk hippe strandbars.
Waar eten locals?
Als je echt goed en goedkoop wilt eten, volg je simpelweg de lokale bevolking. De basis van de eetcultuur is de warung. Dit kan een simpel houten stalletje langs de weg zijn, of een klein familierestaurantje. Bij een 'warung tegal' (vaak afgekort tot warteg) of een 'nasi campur'-kraam wijs je achter een glazen vitrine aan welke gerechten je bij je portie witte rijst wilt. Dit is niet alleen erg lekker, maar ook de meest budgetvriendelijke manier om je buik te vullen.
Daarnaast zie je overal de 'kaki lima', de mobiele eetkarretjes die door de straten rijden of op vaste hoeken staan. Je herkent ze vaak aan een specifiek geluid, zoals het tikken op een bord of een klein belletje, waarmee de verkoper laat weten welk gerecht hij verkoopt. In de avond transformeren veel pleinen tot 'pasar malam' (avondmarkten), waar tientallen kraampjes verse gerechten bereiden. Dit is een geweldige plek om sfeer te proeven en voor weinig geld verschillende kleine snacks te proberen.
Hygiëne & veiligheid
De gevreesde 'Bali Belly' (reizigersdiarree) is een reëel risico, maar je hoeft streetfood zeker niet compleet te vermijden. De belangrijkste regel is simpel: eet waar het druk is en waar veel locals komen. Een hoge omloopsnelheid betekent dat ingrediënten vers zijn en niet de hele dag in de hitte hebben gelegen. Kijk ook naar de bereidingswijze. Eten dat vers voor je neus gewokt, gefrituurd of gekookt wordt in hete bouillon, is over het algemeen veilig. Wees voorzichtiger met rauwe groenten, salades en voorgesneden fruit dat op straat in de zon ligt.
Kraanwater is nergens in Indonesië veilig om te drinken. Gebruik altijd flessenwater of gefilterd water, ook voor het tandenpoetsen. IJsblokjes in restaurants en bij grotere ketens worden tegenwoordig bijna altijd gemaakt van gezuiverd water, wat je kunt herkennen aan de cilindervorm met een gat erin. Bij kleine stalletjes op straat of in afgelegen gebieden kun je ijs in je drankje voor de zekerheid beter weigeren.
Dieetwensen
Voor vegetariërs en veganisten is Indonesië een uitstekende bestemming. Tempeh (gefermenteerde sojabonen) en tahu (tofu) zijn standaard ingrediënten en worden in talloze, uiterst smaakvolle varianten bereid. Gerechten als gado-gado, karedok en nasi goreng zonder vlees zijn vrijwel overal te krijgen. Let er als veganist wel op dat er vaak trassi (garnalenpasta) of vissaus in boemboes (kruidenpasta's) wordt verwerkt, zelfs bij groentegerechten. Het helpt om duidelijk aan te geven dat je geen vlees of vis eet.
Glutenvrij reizen is een stuk uitdagender. Ketjap manis (zoete sojasaus) is een absoluut basis-ingrediënt in de Indonesische keuken en bevat vrijwel altijd tarwe. Ook worden veel snacks gefrituurd in een beslag waar tarwebloem in zit. Op plekken als Bali, met name in Canggu en Ubud, stikt het van de hippe cafés die perfect zijn ingespeeld op elke mogelijke allergie of dieetwens. Daarbuiten vergt het veel uitleg, oplettendheid en flexibiliteit.
Veiligheid voor vrouwen
Eten of drinken als soloreizende vrouw is in Indonesië over het algemeen zeer veilig en ontspannen. Je kunt zonder problemen alleen aanschuiven bij een warung of in de avond over een drukke pasar malam lopen. Het levert hooguit wat nieuwsgierige en goedbedoelde vragen op van locals die willen weten waarom je alleen reist, aangezien dat in de familiegerichte Indonesische cultuur wat ongebruikelijk is.
Bij het uitgaan, vooral in de bekende feestbestemmingen op Bali en de Gili-eilanden, gelden wel de standaard veiligheidsregels. Let goed op je drankje om te voorkomen dat er iets in gegooid wordt, want drink spiking komt helaas af en toe voor. Neem drankjes altijd zelf aan van de barman en laat ze niet onbeheerd achter als je gaat dansen of naar het toilet gaat. Als je laat op de avond na het uitgaan nog streetfood wilt scoren, kies dan voor goed verlichte plekken waar nog veel andere mensen op straat zijn.