Costa Rica staat bekend als een van de veiligste bestemmingen in Midden-Amerika, wat reizigers soms een onterecht gevoel van onoverwinnelijkheid geeft. Juist omdat de sfeer zo ontspannen is en het land de 'Pura Vida'-levensstijl ademt, slaan gelegenheidsdieven en slimme oplichters graag hun slag bij onoplettende backpackers. Door te weten welke trucs er lokaal spelen en waar de grootste toeristische valkuilen liggen, voorkom je een hoop frustratie, tijdverlies en onnodige kosten.
Veelvoorkomende scams
Hoewel gewelddadige overvallen zeldzaam zijn, is de creativiteit als het gaat om afleidingstrucs en kleine oplichting groot. Hier lopen reizigers het vaakst tegenaan.
De lekke band (Pinchazo)
Dit is een klassieker voor reizigers met een huurauto. Oplichters prikken een klein gaatje in je band bij een tankstation of supermarkt. Zodra je wegrijdt en merkt dat je een lekke band hebt, stopt er toevallig direct een extreem behulpzame local. Terwijl jij en de 'redder in nood' naar de band kijken, trekt een handlanger de deuren aan de andere kant open en verdwijnt met je dagrugzak, paspoort en elektronica.
Nep-parkeerwachters en gidsen
Bij populaire nationale parken, met Manuel Antonio als absolute koploper, staan mannen in gele hesjes ver voor de ingang fanatiek te zwaaien. Ze dwingen je min of meer om je auto op hun terrein te zetten tegen een flinke vergoeding, bewerend dat het park vol is of dat dit de officiële ingang is. Vaak proberen ze je ook direct een veel te dure, ongekwalificeerde 'gids' aan te smeren. Trap je erin, dan blijk je later nog kilometers van de echte ingang te staan.
Afleidingstrucs bij busstations
Op drukke busterminals in San José wordt veel gebruikgemaakt van de 'mosterd-truc'. Iemand morst per ongeluk een drankje of saus op je kleding en begint zich duizendmaal te verontschuldigen. Terwijl ze je driftig helpen met schoonmaken, rolt een ander je zakken of gaat er vandoor met de tas die je even op de grond had gezet. Ook de 'behulpzame kruier' die je tas ongevraagd in het ruim van de bus gooit en daarna agressief om een fooi eist, komt veel voor.
Wisselgeld-verwarring
Omdat je in Costa Rica vrijwel overal met zowel Amerikaanse dollars als Costa Ricaanse colones kunt betalen, maken sommige verkopers misbruik van de wisselkoers. Je betaalt met dollars, maar krijgt wisselgeld in colones terug tegen een belachelijk slechte koers. Soms 'vergissen' ze zich ook simpelweg in het aantal nullen op de biljetten.
Waar ze voorkomen
De meeste scams concentreren zich rond de plekken waar veel toeristen met bagage of geld samenkomen. San José is het absolute epicentrum voor zakkenrollers en afleidingstrucs, specifiek rond de Coca Cola-busterminal en de drukke winkelstraten in het centrum.
Daarnaast zijn de toeristische kustplaatsen berucht. In plekken als Tamarindo, Jacó en Puerto Viejo opereren kleine bendes die zich richten op spullen die onbeheerd op het strand worden achtergelaten of op aangeschoten toeristen in het nachtleven. De parkeer- en gidsenscams vind je logischerwijs vooral op de toegangswegen naar grote trekpleisters zoals Manuel Antonio, de Arenal-vulkaan en Monteverde.
Hoe herken je ze?
Een scam begint vrijwel altijd met ongevraagde, overdreven behulpzaamheid of juist gecreëerde urgentie. Als iemand uit het niets opduikt om je te helpen met een probleem dat je een minuut daarvoor nog niet had, moeten alle alarmbellen afgaan.
Bij de parkeerscams herken je de oplichters aan hun agressieve manier van handelen. Ze springen letterlijk op de weg, blazen op fluitjes en dragen vaak hesjes die er officieel uitzien, maar nergens een logo van het nationale park of de overheid tonen. Officiële medewerkers van nationale parken zullen je nooit op de openbare weg proberen tegen te houden.
Preventie
Gezond verstand en een proactieve houding zijn je beste wapens. Laat je in San José niet afleiden door mensen die je aanspreken op straat en houd je waardevolle spullen altijd op je lichaam. In de bus leg je je dagrugzak met elektronica en paspoort op schoot, nooit in het bagagerek boven je hoofd en zeker niet onder je stoel.
Als je een auto huurt, laat dan nooit, maar dan ook nooit, spullen zichtbaar achter. Zelfs een oude trui of een lege zonnebrilkoker kan al reden zijn om een ruit in te tikken. Krijg je een lekke band? Rijd langzaam door naar een goed verlichte, drukke plek zoals een tankstation. Accepteer geen hulp van voorbijgangers, maar bel de verhuurmaatschappij.
Betaal kleine bedragen en lokaal eten altijd in colones. Dit voorkomt ingewikkelde omrekeningen aan de kassa en haalt de wisselgeld-scam met dollars direct uit de lucht.
Koop tickets voor nationale parken uitsluitend online via de officiële SINAC-website en rijd bij twijfel altijd door tot de daadwerkelijke slagboom van het park, ongeacht hoeveel mannen in gele hesjes proberen je te stoppen.
Wat te doen als het misgaat
Mocht je toch slachtoffer worden van een scam of diefstal, blijf dan rustig en speel niet de held. Geef spullen af als je wordt bedreigd; je veiligheid is meer waard dan je telefoon.
Blokkeer direct je bankpassen en simkaart. Voor je reisverzekering heb je een officieel politierapport nodig. In Costa Rica moet je hiervoor niet bij de gewone politie (Fuerza Pública) of de toeristenpolitie zijn, maar bij de OIJ (Organismo de Investigación Judicial).
Doe altijd zo snel mogelijk, maar uiterlijk binnen 24 uur, aangifte bij een lokaal kantoor van de OIJ. Zonder een specifiek rapport van deze recherche-afdeling weigeren de meeste reisverzekeringen je claim in behandeling te nemen.
Valkuilen zonder scam
Niet elk probleem is het gevolg van oplichting; soms maak je als reiziger simpelweg onhandige keuzes die veel geld of tijd kosten. Een grote valkuil is het onderschatten van reistijden. Afstanden in Costa Rica lijken op de kaart klein, maar door bergpassen, onverharde wegen en langzaam vrachtverkeer doe je vaak uren over een kort stukje. Rijden in het donker is levensgevaarlijk door diepe gaten in de weg, overstekend wild en een totaal gebrek aan straatverlichting.
Een andere klassieker is de verborgen kosten bij autohuur. Online lijken de prijzen spotgoedkoop, maar eenmaal aan de balie ben je verplicht een peperdure lokale aansprakelijkheidsverzekering (Marchamo/SLI) af te sluiten, waardoor de prijs ineens verdrievoudigt.
Tot slot betalen veel backpackers te veel voor eten. Wie in de toeristische hoofdstraten van La Fortuna of Tamarindo bij westerse cafés eet, betaalt westerse prijzen plus een verplichte 10% servicekosten en 13% belasting. Eten bij een lokale 'soda' (klein, typisch Costa Ricaans restaurantje) is vaak de helft goedkoper en kwalitatief minstens zo goed.
Veiligheid voor vrouwen & solo reizigers
Costa Rica is over het algemeen een zeer toegankelijke en veilige bestemming voor vrouwelijke solo reizigers, maar de machocultuur is wel aanwezig. Catcalling, fluiten en ongewenste opmerkingen op straat komen voor. Meestal is dit onschuldig en kun je het beste strak vooruit kijken en het negeren; erop ingaan werkt vaak averechts.
In de avond en nacht is extra waakzaamheid geboden, vooral in kustplaatsen. Loop na zonsondergang nooit alleen over het strand. Stranden in plekken als Puerto Viejo, Santa Teresa en Jacó zijn 's nachts onverlicht en berucht om berovingen en incidenten. Neem liever een officiële rode taxi of een Uber, zelfs voor korte stukjes.
Let in feestbestemmingen goed op je drankje. Hoewel spiking (drugs in je drankje) niet aan de orde van de dag is, komt het in de drukkere clubs en strandbars wel degelijk voor. Sluit je aan bij andere reizigers uit je hostel als je uitgaat, zodat je een beetje op elkaar kunt letten.