Marokko is niet zomaar een bestemming die je bezoekt — het is een land dat je volledig opslokt. Hier wisselen kleuren, geuren, landschappen en sferen elkaar in hoog tempo af. Van de bruisende souks van Marrakesh tot de stilte van de Sahara, van de besneeuwde toppen van het Atlasgebergte tot de ontspannen surfstranden aan de Atlantische kust: backpacken in Marokko is een reis vol afwisseling, beleving en onverwachte ontmoetingen.
Voor backpackers is Marokko een ideale bestemming. Het land is betaalbaar, relatief makkelijk te bereizen en zit vol unieke ervaringen die je reis onvergetelijk maken. Op één dag kun je verdwalen in een eeuwenoude medina, lunchen in een bergdorp, muntthee drinken met locals en ’s avonds onder een sterrenhemel in de woestijn slapen. Juist die afwisseling maakt Marokko zo bijzonder.
De Medina van Fez (Fes el-Bali)
Fes el-Bali is de grootste nog intact zijnde middeleeuwse stad ter wereld en een duizelingwekkend labyrint van meer dan negenhonderd straten, blinde stegen en overdekte bazaars. Dit is het culturele en spirituele hart van Marokko. Een wandeling door de medina is een intense zintuiglijke ervaring: de geur van cederhout, versgebakken brood en kruiden mengt zich met de stank van uitlaatgassen van verdwaalde brommers en de weeïge geur van de leerlooierijen.
De Chouara-leerlooierij is de beroemdste plek in Fez. Vanaf de omliggende dakterrassen van leerwinkels kijk je uit over een woud van stenen vaten vol natuurlijke kleurstoffen (zoals saffraan voor geel en klaproos voor rood) en een bijtend mengsel van koeienurine en duivenpoep dat wordt gebruikt om het leer zacht te maken. Bezoek de looierijen in de vroege ochtend, wanneer de bassins nog vol zitten met kleurstoffen en de zon de stank enigszins draaglijk houdt. Verwacht bij de uitgang wel zware druk om peperdure tassen of jassen te kopen. Andere absolute hoogtepunten in de medina zijn de prachtig gedecoreerde Bou Inania Medersa (een koranschool met subliem hout- en stucwerk) en de indrukwekkende koper- en bronswijk (Place Seffarine), waar ambachtslieden de hele dag door met hamers op metaal slaan.
Het Djemaa el-Fna plein (Marrakech)
Nergens in Afrika vind je een plein dat zo gonst van de energie als het Djemaa el-Fna in het hart van Marrakech. Overdag is het plein relatief overzichtelijk: je vindt er talloze kraampjes met versgeperst sinaasappelsap, kruidendokters en henna-zetters. Naarmate de zon zakt, ondergaat het plein een complete metamorfose. Tientallen mobiele eetkraampjes worden in hoog tempo opgebouwd, waarna de lucht zich vult met dikke wolken grillrook. Straatmuzikanten (Gnawa), verhalenvertellers, acrobaten en helaas ook nog altijd slangenbezweerders en mannen met geketende apen trekken dichte cirkels van toeschouwers aan.
Voor onafhankelijke reizigers is het spektakel vaak het beste (en met de minste opdringerigheid) te aanschouwen vanaf een van de vele dakterrassen rondom het plein, zoals dat van Le Grand Balcon du Café Glacier. Bestel bij zonsondergang een veel te dure muntthee, puur als entreebewijs voor het fenomenale, chaotische uitzicht.
Aït Ben Haddou
Gelegen in de uitlopers van de Hoge Atlas, langs de voormalige karavaanroute tussen de Sahara en Marrakech, ligt de versterkte ksar (stad) van Aït Ben Haddou. Dit fotogenieke, uit rode leem opgetrokken complex is een UNESCO-werelderfgoedlocatie en diende als decor voor talloze Hollywood-films en series, waaronder Gladiator en Game of Thrones. De op elkaar gestapelde kasba’s, versierd met geometrische motieven, vormen een spectaculair gezicht. De locatie overspoelt rond het middaguur met dagjesmensen uit Marrakech. Om dit te vermijden, is het sterk aan te raden in het moderne dorpje aan de overkant van de Ounila-rivier te overnachten. Loop de ksar vervolgens binnen tijdens de vroege zonsopgang of vlak voor zonsondergang, wanneer het leem dieprood kleurt en je de smalle steegjes en wachttorens vrijwel voor jezelf hebt.
De Hassan II Moskee (Casablanca)
Hoewel Casablanca voor de meeste backpackers slechts een logistiek doorvoerpunt is, huist de stad wel het meest indrukwekkende religieuze bouwwerk van het land. De Hassan II Moskee is de grootste moskee van Afrika en ligt deels op een platform boven de beukende golven van de Atlantische Oceaan. Het vakmanschap is ongeëvenaard: tienduizenden ambachtslieden uit het hele land werkten aan het complexe zellij (mozaïek), het houtsnijwerk en de immense marmeren vloeren. Het is tevens een van de weinige moskeeën in Marokko die zijn deuren (tegen betaling en uitsluitend buiten gebedstijden) opent voor niet-moslims. De verplichte rondleidingen duren een klein uur en geven een gedetailleerd inzicht in de moderne islamitische architectuur.
Chefchaouen
Verscholen tussen twee toppen van het Rifgebergte ligt Chefchaouen, beroemd om zijn medina waar vrijwel elke muur, deur en trap in heldere tinten blauw is geschilderd. Oorspronkelijk werd de stad blauw geschilderd door Joodse vluchtelingen in de jaren dertig, hoewel anderen beweren dat de kleur simpelweg muggen op afstand houdt of de zomerhitte reflecteert. Tegenwoordig is het vooral een magneet voor fotografen en Instagram-toeristen. Ondanks de drukte heerst er een aanzienlijk meer ontspannen en vriendelijke sfeer dan in de grote koningssteden in het zuiden. Chefchaouen is daarnaast een uitstekende uitvalsbasis voor meerdaagse trekkings in het omliggende Talassemtane Nationaal Park, waar je naar watervallen en diepe kloven kunt wandelen.
Verborgen parels
Ver weg van de klassieke reisroutes en de toeristische overvloed bevinden zich locaties waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Deze bestemmingen vereisen vaak iets meer logistieke inspanning, zoals hobbelige ritten in lokale ‘grand taxis’ of rammelende bussen, maar belonen de reiziger met een rauwe, onversneden versie van Marokko.
Tafraoute en de Anti-Atlas
In het diepe zuiden, omringd door surrealistische roze granietblokken en grillige bergruggen, ligt het stadje Tafraoute. Dit is het culturele hart van de Ameln-vallei, een regio die voornamelijk bewoond wordt door de Chleuh-Berbers. Waar de Hoge Atlas ruig en besneeuwd is, kenmerkt de Anti-Atlas zich door een warmere, woestijnachtige sfeer. Tafraoute ziet slechts een fractie van de backpackers die naar het noorden reizen. Huur een oude mountainbike in het dorp en fiets langs de gigantische rotsformaties. Een bizar, door mensen gemaakt hoogtepunt in deze natuurlijke oase zijn de ‘Pierres Bleues’: een reeks reusachtige, gladde rotsen die door de Belgische kunstenaar Jean Verame in 1984 met behulp van de lokale brandweer felblauw, roze en rood werden gespoten. Het contrast met het dorre, bruine maanlandschap is buitenaards.
Moulay Idriss Zerhoun
Dramatisch gepositioneerd op twee heuveltoppen ligt Moulay Idriss Zerhoun, een van de heiligste steden van Marokko. Het herbergt het mausoleum van Idris I, de achterkleinzoon van de profeet Mohammed en de stichter van de eerste Marokkaanse dynastie. Tot 2005 was het voor niet-moslims streng verboden om in deze stad te overnachten. Die regel is inmiddels versoepeld, maar de plek ademt nog altijd een diep spirituele, afgezonderde sfeer. Omdat negentig procent van de toeristen slechts kort stopt bij de nabijgelegen Romeinse ruïnes van Volubilis en Moulay Idriss overslaat, heerst hier geen commerciële hectiek. Dwaal door de steile, slingerende straatjes en klim naar het grote cilindervormige minaret voor een adembenemend uitzicht over de groene velden richting Meknes.
De Oase van Skoura
Tussen het filmoord Ouarzazate en de toeristische Dades-kloof razen dagelijks honderden bussen vol toeristen voorbij, zonder te stoppen in Skoura. Deze immense palmeraie (palmoase) is echter een fascinerende halte voor wie ‘slow travel’ ambieert. Onder het dichte bladerdak van tienduizenden dadelpalmen ligt een netwerk van eeuwenoude aquaducten (khettaras) en irrigatiekanalen, omringd door afbrokkelende, verlaten lemen kasba’s. De mooiste nog intacte en prachtig gerestaureerde kasba in deze oase is Kasbah Amridil, die zelfs zo iconisch is dat hij vroeger op het biljet van vijftig dirham stond. Skoura is de perfecte plek om in de schaduw van de oase te fietsen of urenlang te theedrinken met lokale boeren, ver weg van de asfaltschittering van de Route National.
Tétouan
In het uiterste noorden, dicht bij de Middellandse Zee en de Spaanse exclave Ceuta, ligt Tétouan. De stad wordt de ‘Witte Duif’ genoemd en heeft een sterke Andalusische erfenis, doordat het diende als toevluchtsoord voor moslims en joden die in de 15e eeuw uit Spanje werden verdreven. De medina van Tétouan is UNESCO-werelderfgoed, maar totaal anders dan die van Fez of Marrakech. Geen opdringerige verkopers of slangenbezweerders, maar smalle straatjes bedekt met houten latwerk waar échte ambachtslieden aan het werk zijn voor de lokale bevolking, niet voor toeristen. De Spaanse invloed is in de nieuwe stad (Ville Nouvelle) nog sterk zichtbaar in de art-deco-architectuur en de uitgestrekte pleinen, waar locals ’s avonds de paseo (avondwandeling) lopen.
Praktische informatie
Het bezoeken van culturele en historische locaties in Marokko vereist enige planning en kennis van de ongeschreven regels. Openingstijden van bezienswaardigheden, paleizen en musea zijn in Marokko vaak meer een richtlijn dan een harde belofte.
Op vrijdag (de islamitische rustdag, vergelijkbaar met onze zondag) sluiten veel bezienswaardigheden, winkels in de souks en overheidsgebouwen tussen het middaguur en 15:00 uur hun deuren in verband met het uitgebreide middaggebed. Het heeft weinig zin om tijdens deze uren culturele expedities te plannen; gebruik deze tijd voor een uitgebreide, trage lunch. Tijdens de ramadan worden de openingstijden van vrijwel alle bezienswaardigheden fors ingekort. Locaties gaan later open en sluiten uiterlijk twee tot drie uur voor zonsondergang.
Toegangsprijzen voor grote monumenten zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Waar je tien jaar geleden nog voor een euro het Bahiapaleis in Marrakech binnenstapte, kost een ticket nu vaak 70 tot 100 dirham.
Neem altijd een geldige fysieke of digitale Internationale Studenten Identiteitskaart (ISIC) mee. Bij staatsmusea, archeologische sites zoals Volubilis, de Saadian Tombs, en vrijwel alle paleizen en koranscholen krijg je hiermee standaard 50% korting op de toegangsprijs. Op een reis van een paar weken levert dit een significante besparing op het budget op.
Navigeren door steden waar bezienswaardigheden verstopt liggen in medina’s is een uitdaging. Google Maps functioneert vaak slecht in het oude centrum omdat de nauwe steegjes, overdekte bazaars en hoge lemen muren het GPS-signaal blokkeren. Applicaties zoals Maps.me of Organic Maps, waarbij de kaarten offline gedownload kunnen worden, werken dankzij de inbreng van eerdere wandelaars veel accurater in Marokkaanse medina’s. Vertrouw nooit op kompassen in je telefoon in de buurt van de vele kleine koperslagerijen; het magnetisch veld is daar totaal verstoord.
Wat betreft kleding bij bezienswaardigheden is conservatisme vereist. Zelfs in toeristische hotspots zoals het Majorelletuin in Marrakech of de ksar van Aït Ben Haddou wekt het blootstellen van knieën en schouders (zowel bij mannen als vrouwen) irritatie op en getuigt het van weinig respect voor de lokale normen. Draag luchtige, bedekkende kleding; linnen is hierbij de beste keuze tegen de hitte.
Bij populaire bezienswaardigheden wemelt het van de faux guides (nepgidsen). Officieel geregistreerde gidsen dragen altijd een badge en vallen toeristen niet op straat lastig. Wil je een medina of historische site goed begrijpen, regel dan een officiële gids via je accommodatie of het lokale toeristenbureau. Betaal nooit iemand die zich spontaan op straat opwerpt als gids, hoe overtuigend ze ook vertellen dat de bezienswaardigheid ‘vandaag gesloten is’ of dat er een ‘speciale Berbermarkt is die maar één keer per jaar plaatsvindt’.
Alternatieven voor drukke plekken
Marokko’s populariteit heeft een keerzijde. Tijdens de piekmaanden in het voor- en najaar zuchten locaties als Marrakech, Essaouira en de zandduinen van Merzouga onder het gewicht van groepsreizen, tourbussen en honderden landcruisers. Voor backpackers die op zoek zijn naar authenticiteit en rust, is het slim om naar hoogwaardige alternatieven te kijken.
In plaats van Marrakech: Taroudant
Marrakech is prachtig, maar ontegenzeggelijk hectisch en duur. Zoek je de sfeer van de okerkleurige stadsmuren, de drukke markten en smalle straten, maar dan zonder de agressieve verkopers? Ga naar Taroudant. Dit stadje in de Sous-vallei wordt vaak ‘Klein Marrakech’ genoemd. Het heeft indrukwekkende, kilometerslange stadsmuren, prachtige souks waar Berbers uit de omliggende bergen hun zilver en specerijen verhandelen, en een uiterst relaxte vibe. Het is bovendien een fantastische uitvalsbasis voor verkenningen in het westelijke deel van de Anti-Atlas.
In plaats van Erg Chebbi (Merzouga): Erg Chigaga of Erg Lihoudi
Iedereen kent de beelden van de oranje duinen van Erg Chebbi bij het dorp Merzouga. Omdat het dorp direct aan de rand van het zand ligt en er asfalt tot aan de duinen ligt, staan er honderden massale luxe woestijnkampen en klinkt er in de avond vaak ronkend geluid van quads. Een veel ruiger en geïsoleerder alternatief zijn de duinen van Erg Chigaga, die ten zuiden van het stoffige buitenpostdorpje M’Hamid liggen. Vanaf M’Hamid is het nog twee uur rijden met een stevige 4×4 over ruw off-road terrein om de duinen te bereiken. Dit filtert negentig procent van het massatoerisme weg. De duinen hier voelen wilder, uitgestrekter en authentieker aan.
In plaats van de Ouzoud watervallen: Akchour watervallen
De Cascades d’Ouzoud zijn de hoogste en bekendste watervallen van Marokko, maar de toegang is omzoomd met westerse cafés, luide muziek en tientallen opdringerige restaurants. Een betere bestemming voor natuurliefhebbers zijn de watervallen van Akchour, gelegen in het Rifgebergte op zo’n 45 minuten rijden van Chefchaouen. Een stevige wandeltocht van enkele uren langs heldere rivieren vol natuurlijke zwembaden leidt je uiteindelijk naar de grote waterval (Grand Cascade). Onderweg kom je langs ‘God’s Bridge’ (Pont de Dieu), een spectaculaire natuurlijke rotsbrug. Hoewel het in de zomer in de weekenden populair is bij lokale Marokkaanse families, voelt het door de afwezigheid van asfaltsnelwegen en massabusparkeerplaatsen nog altijd als een ontsnapping.
In plaats van Essaouira: Asilah
Essaouira is een paradijs aan de kust, maar de straten kunnen tijdens het seizoen extreem verstopt raken met toeristen. Het noordelijke kustplaatsje Asilah biedt een prachtig, kalm alternatief. Ook Asilah heeft een door Portugezen gebouwde, robuuste stadsmuur die de medina tegen de donderende golven van de oceaan beschermt. De straten zijn witgekalkt, brandschoon en versierd met indrukwekkende muurschilderingen die jaarlijks tijdens het zomerfestival worden vernieuwd. Buiten augustus (wanneer Marokkanen er zelf massaal vakantie vieren) heerst hier een serene, artistieke rust.
Natuur vs cultuur
Een van de grootste krachten van Marokko als backpackbestemming is de perfecte, maar soms uitdagende balans tussen pure natuur en intense cultuur. Het is zonde om het land uitsluitend als culturele of uitsluitend als outdoorbestemming te behandelen; de magie ontstaat juist in het contrast tussen beide.
De steden leveren de cultuur, geschiedenis en chaos. In de Koningssteden (Fez, Marrakech, Meknes, Rabat) vind je de islamitische architectuur, de madrassa’s, de zellij-tegels, het drukke marktgevoel en het constante spel van onderhandelen. Culturele bezienswaardigheden vereisen veel mentale energie. De geuren, kleuren, geluiden en de constante stroom van mensen die je aanspreken, kunnen na enkele dagen zorgen voor ‘medina-moeheid’.
Precies op het moment dat de hectiek van de stad begint te overweldigen, biedt de Marokkaanse natuur een vluchtweg. Het land bezit vier verschillende bergketens (de Hoge Atlas, Midden-Atlas, Anti-Atlas en het Rifgebergte), duizenden kilometers aan rotsige kustlijn aan twee verschillende wateren (de Atlantische Oceaan en Middellandse Zee), en natuurlijk de onmetelijke leegte van de Sahara-woestijn. In deze natuurlijke regio’s vertraagt de hartslag van het land. De bewoners in landelijke gebieden zijn over het algemeen gereserveerder en oprechter, en het toeristische spel van onderhandelen maakt plaats voor rustige gastvrijheid en verse muntthee langs de weg.
Voor een ideale planning van bijvoorbeeld een drieweekse rondreis is het verstandig om cultuur en natuur af te wisselen in blokken van maximaal drie tot vier dagen. Breng bijvoorbeeld drie dagen door in het hectische Marrakech, en trek daarna de rustige Ourika-vallei of Imlil in voor een pittige bergwandeling. Na een paar dagen ruige natuur in de hete Dades en Todra-kloven, en een overweldigende stilte in de woestijn van Merzouga, ben je weer opgeladen om de culturele overvloed van de oude souks in Fez aan te kunnen. Deze continue afwisseling voorkomt verzadiging en zorgt ervoor dat je zowel de menselijke creativiteit in de steden als de overweldigende kracht van het Marokkaanse landschap ten volle kunt waarderen.