Marokko is een aaneenschakeling van visuele extremen, variërend van eeuwenoude, bruisende medina’s tot stille, ruige berglandschappen waar de tijd lijkt stil te staan. Voor de onafhankelijke backpacker is het onmogelijk om elke moskee, ksar of kloof in één reis te proppen, waardoor het maken van logische en scherpe keuzes onvermijdelijk is. Of je nu bewust de hectiek van de wereldberoemde iconen opzoekt of juist de verlaten ruïnes ver weg van het asfalt verkiest, het land beloont de aandachtige reiziger continu met ongeëvenaarde cultuurhistorie.

Iconische bezienswaardigheden

Sommige locaties in Marokko hebben hun iconische status en de bijbehorende reizigersmassa’s dubbel en dwars verdiend. Deze plekken vormen het fundament van de Marokkaanse cultuur en geschiedenis, en zijn simpelweg onmisbaar voor een compleet begrip van het land.

De medina van Fez (Fes el-Bali)

Fes el-Bali is de grootste nog intact zijnde middeleeuwse stad ter wereld en een duizelingwekkend, autovrij labyrint van meer dan negenhonderd straten, blinde stegen en overdekte bazaars. Dit is het culturele, intellectuele en spirituele hart van Marokko. Een wandeling door deze medina is een intense zintuiglijke ervaring: de geur van cederhout, versgebakken brood en kruiden mengt zich meedogenloos met de stank van de leerlooierijen. De Chouara-leerlooierij is de beroemdste plek in de stad. Vanaf de omliggende dakterrassen van de leerwinkels kijk je uit over een woud van stenen vaten vol natuurlijke kleurstoffen en een bijtend mengsel van koeienurine en duivenpoep dat wordt gebruikt om het leer zacht te maken. Bezoek de looierijen in de vroege ochtend, wanneer de bassins nog vol zitten met kleurstoffen en de zon de geur enigszins draaglijk houdt. Andere absolute hoogtepunten in deze medina zijn de prachtig gedecoreerde Bou Inania Medersa (een koranschool met subliem hout- en stucwerk) en de indrukwekkende koper- en bronswijk, waar ambachtslieden de hele dag door met hamers op metaal slaan.

Het Djemaa el-Fna plein in Marrakech

Nergens op het Afrikaanse continent vind je een plein dat zo gonst van de rauwe energie als het Djemaa el-Fna, het onbetwiste middelpunt van Marrakech. Overdag is het plein relatief overzichtelijk: je vindt er talloze kraampjes met versgeperst sinaasappelsap, kruidendokters en henna-zetters. Naarmate de zon zakt, ondergaat het plein een complete, chaotische metamorfose. Tientallen mobiele eetkraampjes worden in hoog tempo opgebouwd, waarna de lucht zich vult met dikke wolken grillrook. Straatmuzikanten (Gnawa), verhalenvertellers en acrobaten trekken dichte, klappende cirkels van toeschouwers aan. Voor onafhankelijke reizigers is het spektakel vaak het beste, en met aanzienlijk minder opdringerigheid, te aanschouwen vanaf een van de vele dakterrassen rondom het plein. Bestel bij zonsondergang een glas peperdure muntthee, puur als toegangsticket voor het fenomenale, hypnotiserende uitzicht over de menigte.

De ksar van Aït Ben Haddou

Gelegen in de uitlopers van de Hoge Atlas, direct aan de voormalige karavaanroute tussen de Sahara en Marrakech, ligt de versterkte ksar (stad) van Aït Ben Haddou. Dit fotogenieke, uit rode leem opgetrokken complex is een UNESCO-werelderfgoedlocatie en diende als decor voor talloze Hollywood-producties, waaronder Gladiator en Game of Thrones. De op elkaar gestapelde kasba’s, versierd met geometrische Berber-motieven, vormen een spectaculair gezicht tegen de strakblauwe lucht. De locatie overspoelt rond het middaguur met dagjesmensen uit Marrakech die met touringcars arriveren. Om deze drukte effectief te vermijden, is het sterk aan te raden in het moderne dorpje aan de overkant van de droge Ounila-rivier te overnachten. Loop de ksar vervolgens binnen tijdens de vroege zonsopgang of vlak voor zonsondergang, wanneer het leem dieprood kleurt en je de smalle, steile steegjes vrijwel voor jezelf hebt.

De Hassan II-moskee in Casablanca

Hoewel de commerciële metropool Casablanca voor de meeste backpackers slechts een logistiek doorvoerpunt is, huist de stad wel het meest indrukwekkende en megalomane religieuze bouwwerk van het land. De Hassan II-moskee is de grootste moskee van Afrika en is deels gebouwd op een platform boven de beukende golven van de Atlantische Oceaan. Het vakmanschap is ongeëvenaard: tienduizenden ambachtslieden uit het hele land werkten jarenlang aan het complexe zellij (tegelmozaïek), het houtsnijwerk en de immense marmeren vloeren met vloerverwarming. Het is tevens een van de weinige moskeeën in Marokko die zijn deuren (tegen een stevige betaling en uitsluitend buiten de vaste gebedstijden) opent voor niet-moslims. De verplichte rondleidingen duren een klein uur en geven een uniek, gedetailleerd inzicht in de moderne islamitische architectuur en symboliek.

De blauwe steegjes van Chefchaouen

Verscholen tussen twee indrukwekkende toppen van het noordelijke Rifgebergte ligt Chefchaouen, wereldwijd beroemd om zijn compacte medina waar vrijwel elke muur, deur, trap en straatsteen in heldere tinten blauw is geschilderd. Oorspronkelijk werd de stad blauw geschilderd door Joodse vluchtelingen in de jaren dertig, hoewel anderen nuchter beweren dat de kleur simpelweg muggen op afstand houdt of de zomerhitte reflecteert. Tegenwoordig is het vooral een magneet voor fotografen. Ondanks de soms verstikkende drukte in de hoofdstraten heerst er een aanzienlijk meer ontspannen en vriendelijke sfeer dan in de grote koningssteden in het zuiden. Chefchaouen is daarnaast een uitstekende uitvalsbasis voor meerdaagse trekkings in het omliggende Talassemtane Nationaal Park, waar je via dichtbeboste paden naar watervallen en kloven wandelt.

Verborgen parels

Ver weg van de klassieke reisroutes en de toeristische overvloed bevinden zich historische locaties en natuurwonderen waar de tijd een stuk trager tikt. Deze bestemmingen vereisen vaak iets meer logistieke inspanning in de vorm van gammele lokale bussen of gedeelde taxi’s, maar belonen de backpacker met een rauwe, onversneden en authentieke versie van Marokko.

De Romeinse ruïnes van Volubilis en Moulay Idriss

Temidden van glooiende, groene heuvels ten noorden van de stad Meknes liggen de uitgestrekte ruïnes van Volubilis, de best bewaarde Romeinse opgraving van Marokko. Waar je in Europese Romeinse steden vaak achter hekken staat, kun je hier letterlijk over de oude, stenen decumanus maximus (hoofdstraat) lopen. De absolute trekpleisters zijn de magnifieke, nog altijd in de open lucht liggende vloermozaïeken in de restanten van de patriciërshuizen. Slechts vijf kilometer verderop ligt Moulay Idriss Zerhoun, dramatisch gepositioneerd op twee heuveltoppen. Dit is een van de heiligste steden van Marokko en was tot vijftien jaar geleden zelfs verboden voor niet-moslims om te overnachten. Omdat negentig procent van de reizigers na Volubilis direct terugkeert naar Meknes, ademt Moulay Idriss nog altijd een diep spirituele, afgezonderde sfeer zonder opdringerige commercie.

De beschilderde rotsen van Tafraoute

In het diepe, hete zuiden, omringd door surrealistische roze granietblokken en grillige bergruggen, ligt het uiterst relaxte stadje Tafraoute. Dit is het culturele hart van de Anti-Atlas. Tafraoute ziet slechts een fractie van de backpackers die naar het noorden reizen. Huur een oude mountainbike in het dorp en fiets langs de gigantische rotsformaties in de Ameln-vallei. Een bizar, door mensen gemaakt hoogtepunt in deze natuurlijke woestijnoase zijn de ‘Pierres Bleues’: een reeks reusachtige, gladde granietrotsen die in 1984 door de Belgische kunstenaar Jean Verame met duizenden liters verf felblauw, roze en rood werden gespoten. Het felle contrast van deze massieve stenen met het dorre, bruine maanlandschap op de achtergrond is volstrekt buitenaards.

De oase en kasba’s van Skoura

Tussen het drukke filmoord Ouarzazate en de toeristische Dades-kloof razen dagelijks honderden bussen vol reisgezelschappen voorbij, zonder te stoppen in Skoura. Deze immense palmeraie (palmoase) is echter een fascinerende halte voor backpackers die ‘slow travel’ ambiëren. Onder het dichte, koele bladerdak van tienduizenden dadelpalmen ligt een ingenieus netwerk van eeuwenoude aquaducten en kleine irrigatiekanalen, omringd door afbrokkelende, verlaten lemen kasba’s. De mooiste nog intacte en prachtig gerestaureerde kasba in deze oase is Kasbah Amridil. Skoura is de perfecte plek om urenlang te verdwalen op een fiets of thee te drinken met lokale dadelboeren, ver weg van het schitterende asfalt van de N10 snelweg.

De ongeschonden medina van Tetouan

In het uiterste noorden van het land, dicht bij de kustlijn van de Middellandse Zee, ligt Tetouan. De stad wordt liefkozend de ‘Witte Duif’ genoemd en kent een sterke Andalusische erfenis, doordat het diende als toevluchtsoord voor moslims en joden die in de 15e eeuw uit Spanje werden verdreven. De witte, steile medina van Tetouan is UNESCO-werelderfgoed, maar biedt een totaal andere ervaring dan Fez of Marrakech. Geen opdringerige tapijtverkopers of slangenbezweerders, maar smalle straatjes bedekt met houten latwerk waar échte, werkende ambachtslieden (houtbewerkers, wevers en smeden) hun producten maken voor de lokale bevolking, niet voor toeristen. Buiten de medina heerst in de brede straten van de Ville Nouvelle bovendien een ontspannen, bijna Spaanse sfeer.

Praktische informatie

Het soepel bezoeken van culturele en historische locaties in Marokko vereist naast enthousiasme ook enige logistieke planning en basale kennis van de ongeschreven lokale regels. Openingstijden van bezienswaardigheden, kleine paleizen en lokale musea zijn in Marokko vaak meer een flexibele richtlijn dan een harde belofte.

Houd er bij het plannen van je dagen strak rekening mee dat vrijdag de islamitische rustdag is. Dit betekent dat veel bezienswaardigheden, madrasa’s (koranscholen), winkels in de souks en overheidsgebouwen tussen ongeveer 12:00 uur en 15:00 uur hun deuren volledig sluiten in verband met het belangrijke, gezamenlijke vrijdaggebed. Het heeft weinig zin om tijdens deze middaguren culturele expedities te ondernemen; gebruik deze tijd liever voor een trage lunch of een bezoek aan een uitkijkpunt. Tijdens de ramadan worden de openingstijden van vrijwel alle bezienswaardigheden bovendien drastisch ingekort. Locaties gaan later open, personeel is vermoeid door het vasten, en de deuren sluiten steevast uiterlijk twee tot drie uur voor zonsondergang zodat iedereen op tijd thuis is voor de iftar.

Toegangsprijzen voor de grote nationale monumenten, botanische tuinen en paleizen zijn de afgelopen vijf jaar aanzienlijk en in hoog tempo gestegen. Waar je vroeger voor een schamele euro overal naar binnen wandelde, kost een ticket voor populaire plekken nu vaak 70 tot 120 dirham.

Neem altijd een geldige, fysieke of digitale Internationale Studenten Identiteitskaart (ISIC) of een universitaire collegekaart mee. Bij vrijwel alle grote staatsmusea, archeologische sites zoals Volubilis, de Saadian Tombs in Marrakech en de vele historische paleizen krijg je hiermee direct 50% korting op de reguliere toegangsprijs. Op een reis van drie weken scheelt dit tientallen euro’s in het budget.

Wat betreft kleding bij culturele en historische bezienswaardigheden is conservatisme vereist. Zelfs in de tuinen van het drukbezochte Majorelletuin of de ruïnes van Aït Ben Haddou wekt het blootstellen van knieën en schouders (zowel bij mannen als vrouwen) zichtbare irritatie op. Het getuigt van weinig respect voor de lokale normen en ontneemt je bovendien de kans om serieus genomen te worden door bewakers of gidsen. Draag luchtige, bedekkende kleding; linnen broeken en hemden met lange mouwen zijn hierbij de beste keuze tegen de felle hitte.

Navigeren in de buurt van bezienswaardigheden die verstopt liggen in het hart van de medina’s is bovendien een vak apart. Google Maps functioneert vaak erbarmelijk slecht in het oude centrum omdat de nauwe steegjes, overdekte bazaars en hoge lemen muren het satellietsignaal blokkeren. Applicaties zoals Maps.me of Organic Maps, waarbij de kaarten offline gedownload kunnen worden, werken dankzij de inbreng van eerdere wandelaars vele malen accurater in het Marokkaanse doolhof.

Alternatieven voor drukke plekken

De immense populariteit van Marokko heeft een duidelijke keerzijde. Tijdens de absolute piekmaanden in het voor- en najaar zuchten beroemde locaties onder het gewicht van groepsreizen, fotograferende hordes en toeterende touringcars. Voor backpackers die op zoek zijn naar authenticiteit, rust en betaalbaarheid, is het extreem lonend om naar hoogwaardige alternatieven te kijken.

Taroudant in plaats van Marrakech

Marrakech is prachtig, maar ontegenzeggelijk hectisch, uitputtend en bovengemiddeld duur. Zoek je wél de sfeer van de okerkleurige, metersdikke stadsmuren, de levendige markten en de met ezels gevulde straten, maar dan zonder de agressieve verkopers en nepgidsen? Reis dan naar Taroudant. Dit charmante stadje in de Sous-vallei wordt niet voor niets ‘Klein Marrakech’ genoemd. Het heeft indrukwekkende, intacte stadsmuren die je per fiets kunt omronden, prachtige onontdekte souks waar Berbers uit de omliggende bergen hun specerijen en zilver verhandelen, en een uiterst relaxte vibe. Het is bovendien een fantastische, goedkope uitvalsbasis voor verkenningen in het westelijke deel van de ruige Anti-Atlas.

Erg Chigaga in plaats van Erg Chebbi (Merzouga)

Vrijwel elke backpacker droomt van de immense, oranje zandduinen van de Sahara. De duinen van Erg Chebbi bij het dorp Merzouga zijn het meest toegankelijk, omdat er letterlijk strak asfalt tot aan de rand van het zand ligt. Dit resulteert echter in honderden massale luxe woestijnkampen dicht op elkaar, grote groepen toeristen en ronkende quads die de stilte doorbreken. Een veel ruiger en geïsoleerder alternatief zijn de zandduinen van Erg Chigaga, gelegen ten zuiden van het stoffige buitenpostdorpje M’Hamid. Vanaf dit dorp is het nog twee uur beuken met een stevige 4×4 over ruw, onverhard off-road terrein om de zandzee te bereiken. Deze logistieke drempel filtert negentig procent van het massatoerisme weg. De duinen voelen hier wilder, uitgestrekter en oneindig veel puurder aan.

Asilah in plaats van Essaouira

Essaouira is een schitterend bolwerk aan de kust en een paradijs voor windsurfers, maar de smalle straten van de medina kunnen tijdens het seizoen extreem verstopt raken. Het noordelijke kustplaatsje Asilah, gelegen ten zuiden van Tanger, biedt een prachtig, kalm alternatief. Ook Asilah heeft een door de Portugezen gebouwde, robuuste stadsmuur die de oude stad beschermt tegen de donderende golven van de oceaan. De straten zijn hier stralend witgekalkt, brandschoon en versierd met indrukwekkende, metersgrote muurschilderingen die jaarlijks tijdens het zomerfestival worden vernieuwd. Buiten augustus (wanneer Marokkanen er zelf massaal vakantie vieren) heerst hier een serene, artistieke rust waar je voor een fractie van de prijs van Essaouira verblijft.

Natuur vs cultuur

Een van de grootste en meest onderschatte krachten van Marokko als backpackbestemming is de perfecte, maar soms uitdagende balans tussen overweldigende natuur en intense cultuur. Het is zonde om het land uitsluitend als culturele of uitsluitend als outdoorbestemming te behandelen; de magie van de reis ontstaat juist in het rauwe contrast tussen beide.

De steden leveren de cultuur, de diepe geschiedenis en de onvermijdelijke chaos. In de koningssteden vind je de fijnzinnige islamitische architectuur, het complexe tegelwerk, de luidruchtige markten en het constante, soms vermoeiende spel van onderhandelen. Culturele bezienswaardigheden vereisen veel mentale energie en oplettendheid. De geuren, de hitte, het geluid van brommers en de constante stroom van mensen die je aanspreken, kunnen na enkele dagen zorgen voor een serieuze ‘medina-moeheid’.

Precies op het moment dat de hectiek van de stad begint te overweldigen en je verlangt naar stilte, biedt de Marokkaanse natuur een adembenemende vluchtweg. Het land bezit vier verschillende ruige bergketens (de Hoge Atlas, Midden-Atlas, Anti-Atlas en het noordelijke Rifgebergte), duizenden kilometers aan rotsige kustlijn en de onmetelijke, droge leegte van de Sahara-woestijn. In deze afgelegen natuurlijke regio’s vertraagt de hartslag van het land onmiddellijk. De bewoners in landelijke gebieden zijn over het algemeen aanzienlijk gereserveerder en oprechter, en het toeristische spel van afdingen maakt plaats voor rustige gastvrijheid en verse muntthee langs een zandweg.

Voor een ideale en duurzame planning van een rondreis is het ten zeerste aan te raden om cultuur en natuur af te wisselen in blokken van maximaal drie tot vier dagen. Breng bijvoorbeeld drie intensieve dagen door in het hectische Marrakech, en trek daarna direct de rustige, groene Ourika-vallei of Imlil in voor een fysiek uitdagende bergwandeling. Na een paar dagen ruige natuur in de hete kloven van het zuiden en de absolute stilte van de woestijn, ben je weer volledig mentaal opgeladen om de culturele overvloed en de labyrinten van Fez aan te kunnen. Deze continue afwisseling voorkomt verzadiging en zorgt ervoor dat je zowel de creativiteit van de Marokkaanse steden als de overweldigende kracht van het landschap ten volle kunt waarderen.