35 Dagen Andes & Altiplano Peru, Bolivia en Chili

Je Zuid-Amerikaanse avontuur begint in Lima, de uitgestrekte culinaire hoofdstad van de regio. Veel backpackers vluchten zo snel mogelijk de stad uit, maar met drie dagen heb je precies genoeg tijd om bij te komen van je jetlag, de koloniale architectuur te waarderen en de praktische zaken voor je reis te regelen zonder de druk van grote hoogtes.

De stad is een mix van grijze chaos en kleurrijke creativiteit. De wijken Miraflores en Barranco voelen modern, creatief en relatief veilig aan, met hippe koffietentjes en backpackers die langs de indrukwekkende kliffen fietsen. Het historische centrum voelt daarentegen statig en klassiek Spaans, hoewel de overgang tussen rijkdom en rauwe stadswijken nergens ver weg is.

Verken de Plaza Mayor in het koloniale centrum en daal af in de spookachtige catacomben van het San Francisco-klooster. Loop tegen de avond over de Malecón in Miraflores, waar je een panoramisch uitzicht hebt op de Stille Oceaan en surfers trotseren de koude golven. Sluit je dag af in het boheemse Barranco, bekend om de straatkunst en de Puente de los Suspiros.

Lima combineert pre-Columbiaanse geschiedenis met een spectaculaire kustlijn. Midden in de stadswijk Miraflores vind je de Huaca Pucllana, een eeuwenoude adobe-piramide. De natuur uit zich hier vooral in de Stille Oceaan en de beruchte 'garúa' (kustmist) die de stad een deel van het jaar bedekt. De culinaire cultuur is echter de ware ster: de fusie van inheemse, Spaanse en Japanse (Nikkei) invloeden proef je op elke straathoek.

Lima is de ideale logistieke hub. Pin je eerste Soles, koop een lokale simkaart (Claro of Movistar werken goed in de bergen) en boek eventueel je langeafstandsbussen vast. Gebruik de Metropolitano-buslijn om veilig en zonder files van de kustwijken naar het historische centrum te reizen, of vertrouw op Uber. De meeste hostels clusteren in Miraflores en Barranco, wat logisch is qua veiligheid en reizigersvibes.

Eten in Lima kan ontzettend duur zijn, maar niet als je zoekt naar de bordjes 'Menu del Día' buiten de toeristische hoofdstraten. Ga voor de allerbeste en goedkoopste ceviche naar Mercado Surquillo, net buiten Miraflores, waar je schouder aan schouder met de locals eet voor een fractie van de prijs van de restaurants aan de kust.

Je vliegt of reist met een lange busrit naar Cusco, de oude navel van het Inca-rijk op 3.400 meter hoogte. Met zes dagen in dit gebied heb je de tijd om rustig te acclimatiseren in de magische stad zelf, de indrukwekkende ruïnes van de Heilige Vallei (Valle Sagrado) te ontdekken en natuurlijk de ultieme klim naar Machu Picchu te maken.

Cusco bruist op alle fronten. De smalle, steile straatjes in de wijk San Blas voelen mystiek aan, terwijl overal om je heen de massieve Inca-muren de fundering vormen voor koloniale Spaanse gebouwen. Er hangt een eeuwige lichte geur van houtrook en straatvoedsel. Het is een echte backpackersmagneet vol energie, touroperators, lama's op straat en een wild nachtleven, maar desondanks verliest de stad zijn authentieke ziel niet.

Binnen Cusco dwaal je rond Plaza de Armas en bezoek je het fort Sacsayhuamán, beroemd om de gigantische, perfect passende stenenblokken. In de Heilige Vallei verken je de indrukwekkende terrassen van Ollantaytambo en Pisac, en de surrealistische witte zoutpannen van Maras. Het hoogtepunt is uiteraard Machu Picchu, waar je bij voorkeur vroeg in de ochtend bent om de mist over de ruïnes te zien optrekken.

Hier komen natuur en cultuur perfect samen. De Inca-ingenieurskunst is nergens beter zichtbaar dan in de manier waarop ze landbouwterrassen en steden integreerden in de loodrechte bergwanden van de Andes. Je bevindt je op de grens van de hoge bergen en het nevelwoud (cloud forest), wat zorgt voor een enorme biodiversiteit en een landschap dat letterlijk adembenemend is door de hoogte en de vergezichten.

Hoogteziekte (soroche) is een serieus risico; neem de eerste twee dagen gas terug, drink coca-thee en vermijd zware maaltijden. De wijk San Blas is favoriet bij backpackers vanwege de sfeervolle guesthouses en steile steegjes. Logistiek gezien vereist Machu Picchu voorbereiding: regel treintickets of de budgetvriendelijke 'hydroelectric'-route ruim van tevoren. Gebruik voor het verkennen van de Heilige Vallei lokale collectivo's; dit is veel goedkoper en flexibeler dan georganiseerde bussen.

Bespaar flink op eten door de toeristenrestaurants aan het grote plein te ontwijken en te lunchen op de Mercado San Pedro. Hier eet je tussen de locals stevige soepen en lomo saltado voor weinig. Het 'Boleto Turístico' lijkt een grote uitgave, maar dekt de entree voor bijna alle belangrijke ruïnes in de vallei en is essentieel voor je cultuur-budget. Boek je meerdaagse hikes, zoals de Salkantay, lokaal in Cusco om fors te besparen op de online prijzen.

Vanuit Cusco pak je de epische Titicaca-trein (of een comfortabele nachtbus) naar het hoogst bevaarbare meer ter wereld: Titicaca. In deze vijf dagen steek je de grens over van Peru naar Bolivia en combineer je de cultuur van het meer vanaf twee verschillende kanten. Het is een langzamere, bezinnende fase in je reis, gedomineerd door immense watermassa's en strakblauwe luchten op 3.800 meter hoogte.

Puno (Peru) is een kille, functionele stad, maar op de eilanden in het meer is de sfeer totaal anders. Het voelt hier geïsoleerd en puur; je hoort geen auto's, maar slechts de wind en het water. Eenmaal de grens over bij Copacabana (Bolivia) verandert de vibe in een ontspannen, bijna spiritueel backpackersdorp. Het dorp leunt op het heiligdom in het centrum en is dé uitvalsbasis voor een tocht over het donkerblauwe water.

Aan de Peruaanse kant bezoek je de bekende (zij het erg toeristische) Uros rieteilanden, maar de echte magie ligt verderop bij de inheemse dorpen op Taquile of Amantaní. In Bolivia neem je vanuit Copacabana de boot naar Isla del Sol. Dit mystieke eiland wordt beschouwd als de geboorteplaats van de Inca's. Een hike over de lengte van het eiland brengt je langs ruïnes, lama's en waanzinnige vergezichten op de besneeuwde Cordillera Real in de verte.

Cultureel zit je hier in het hart van de Aymara- en Quechua-gemeenschappen. Op Taquile is de textielkunst zo ingewikkeld dat de mutsen van de mannen hun sociale status onthullen. De natuur is hard maar prachtig: de extreem ijle lucht zorgt voor een snijdende koude wind in de schaduw, terwijl de zon op het water genadeloos fel brandt. Het meer zelf functioneert als een klimatologische accu voor de hele regio.

Je grenscontrole vindt veelal plaats bij Kasani, een soepele overgang, mits je je stempels op orde hebt. In Copacabana laat je het grootste deel van je bagage achter in een hostel en pak je slechts een daypack in voor een overnachting op Isla del Sol. Let op: op de eilanden zijn geen pinautomaten, dus neem voldoende contant geld mee vanuit Puno of Copacabana. De wandelingen over Isla del Sol zijn fysiek zwaar door het gebrek aan zuurstof.

Homestays op Amantaní of Isla del Sol zijn extreem budgetvriendelijk en bieden inclusief maaltijden de beste lokale ervaring. Aan de haven van Copacabana barst het van de kleine stalletjes waar lokale vrouwen verse 'trucha' (forel) uit het meer bereiden voor een paar Bolivianos. Dit is niet alleen goedkoop, maar ook de meest verse maaltijd die je in de regio zult vinden.

Na de rust van het meer stort je je in de schitterende chaos van La Paz. Deze stad, gelegen in een komvormige vallei die reikt van 3.600 tot ruim 4.100 meter hoogte, is de hoogste de facto hoofdstad ter wereld. In vier dagen trotseer je de steile hellingen, duik je in de bizarre markten en maak je een van de meest beruchte fietstochten ter wereld.

La Paz is intens, luid en constant in beweging. Het contrast is overal: traditionele Cholitas (vrouwen in bolhoeden en wijde rokken) lopen langs hypermoderne kabelbanen, en gammele minibusjes dringen zich een weg door met smog gevulde straten. Toch hangt er een ongelofelijk fascinerende, rauwe energie die je dwingt om de stad te verkennen. De ijle lucht gecombineerd met de steile straten zorgt ervoor dat je alles in een trager tempo doet.

Het kabelbaannetwerk (Mi Teleférico) is niet alleen vervoer, maar ook de beste attractie. Vlieg over de daken voor een paar kwartjes. Struin door de Heksenmarkt (Mercado de las Brujas), waar gedroogde lama-foetussen en liefdesdrankjes naast alpacatruien liggen. Buiten de stad ligt de Valle de la Luna met zijn geërodeerde, maanachtige zandsteenformaties. En voor de avonturiers is dit de uitvalsbasis voor de beroemde 'Death Road' (Camino de la Muerte) mountainbiketocht.

De stad is een levend voorbeeld van syncretisme: de versmelting van het katholicisme en inheemse Andes-geloven. Zegeningen voor moeder aarde (Pachamama) zijn hier dagelijkse realiteit. De natuur wordt sterk gedomineerd door de torenhoge, driekoppige gletsjerberg Illimani (6.438m), die statig over de stad waakt. De geografische ligging in een kloof beschermt de stad tegen de kille wind van de omringende hoogvlakte.

De meeste hostels bevinden zich rond de straat Calle Sagárnaga, een handige uitvalsbasis vol reisbureaus, wasserettes en goedkope eetzaakjes. Lopen in La Paz is slopend. Leer daarom snel hoe het netwerk van de kabelbanen werkt; de rode, gele en groene lijnen brengen je razendsnel over de verkeerschaos heen naar elke hoek van de stad (en de hoger gelegen wijk El Alto). Houd rekening met de intense zon en de koude avonden.

Bolivia is een van de goedkoopste landen van de route. Voor een extreem goedkope en vullende maaltijd ga je naar de Mercado Lanza. Hier kun je een 'almuerzo' (lunchmenu) scoren met soep, rijst, bonen en vlees voor minder dan twee euro. Als je de Death Road gaat fietsen, kies dan een gerenommeerde aanbieder (zoals Gravity of Barracuda) en bezuinig niet op veiligheid; goede remmen zijn hier letterlijk levensreddend.

Een lange nachtbus brengt je verder landinwaarts naar Sucre, de officiële, grondwettelijke hoofdstad van Bolivia. Deze witte stad, samen met de rauwe mijnstad Potosí die op de route ernaartoe of erna ligt, vormt een fascinerend historisch hart. Met vijf dagen bouw je rust in in het mildere klimaat van Sucre en sta je stil bij de bloedige koloniale geschiedenis op ongekende hoogte in Potosí.

Sucre wordt vaak omschreven als de mooiste stad van Bolivia en straalt een heerlijke relaxte, intellectuele sfeer uit dankzij de universiteit. De binnenstad vol witte gebouwen, schone parken en zonnige patio's is een oase van rust na La Paz. Potosí, een paar uur verderop op een adembenemende 4.090 meter, voelt daarentegen rauw, koud en tragisch. De sfeer wordt daar sterk gedomineerd door de massieve zilverberg die de stad al eeuwenlang in zijn greep houdt.

In Sucre dwaal je rond het Plaza 25 de Mayo, bezoek je Casa de la Libertad (waar de onafhankelijkheid werd getekend) en wandel je naar de Mirador de la Recoleta voor een prachtig overzicht. Een unieke, bizarre stop even buiten Sucre is Cal Orcko, een gigantische wand vol met duizenden voetafdrukken van dinosaurussen. In Potosí draait alles om Cerro Rico. Veel backpackers bezoeken de actieve zilvermijnen, al is het confronterend en claustrofobisch om de barbaarse werkomstandigheden van dichtbij te zien.

Cultureel zie je hier het begin en het einde van de Spaanse rijkdom. Potosí was ooit een van de rijkste steden ter wereld door het zilver, wat rechtstreeks de pracht en praal van Europa financierde ten koste van honderdduizenden inheemse levens. De natuur in dit deel van Bolivia is heuvelachtig, droog en overgaand in het hooggebergte. Sucre ligt verrassend 'laag' op 2.810 meter, wat resulteert in een warm, lenteachtig klimaat dat je lichaam even rust geeft.

Sucre is vanwege de rust, de lage prijzen en de duidelijke taaluitspraak dé perfecte plek in Zuid-Amerika voor een stoomcursus Spaans. Veel hostels bieden lessen en verblijf in één aan. De bussen tussen Sucre en Potosí rijden frequent (ca. 3-4 uur) en zijn gemakkelijk ter plekke te regelen. Je kunt Potosí als dagtrip vanuit Sucre bezoeken of er één nacht verblijven op doorreis richting Uyuni.

In Sucre kun je voor extreem weinig geld heerlijk eten. De absolute hotspot is de centrale markt (Mercado Central). Loop naar de bovenverdieping voor vers geperste fruitsappen en een kom stomende sopa de maní (pindasoep), een Boliviaanse klassieker. Boek je Potosí-mijntour via een agentschap dat eigendom is van oud-mijnwerkers (zoals Koala Tours), zodat je bijdrage rechtstreeks naar de lokale gemeenschap gaat.

Dit is waar je stapsgewijs de bewoonde wereld verlaat. Je reist af naar het stoffige stadje Uyuni om te beginnen aan een van de meest surrealistische expedities op aarde. In vier dagen maak je een 4x4 roadtrip dwars over de grootste zoutvlakte ter wereld en rijdt door het ruige, buitenaardse zuidwestelijke circuit richting de grens met Chili.

Het stadje Uyuni zelf is niet meer dan een koud, winderig knooppunt vol tourbureau's en pizzeria's. Zodra je echter in de Jeep stapt en het wit van de zoutvlakte oprijdt, verdwijnt elk besef van perspectief en afstand. De dagen voelen als een expeditie op een andere planeet. De sfeer in het voertuig met je medereizigers is vaak hecht; je deelt lange uren in de auto, snijdende kou en simpele slaapplekken in de 'middle of nowhere'.

Dag één draait uiteraard om de Salar de Uyuni: 10.000 vierkante kilometer puur, reflecterend zout en de met cactussen bedekte eilanden zoals Incahuasi. Daarna trekt de tocht zuidwaarts het Eduardo Avaroa reservaat in. Je rijdt langs actieve vulkanen, bubbelende modderpoelen en indrukwekkende lagunes. Hoogtepunten zijn de Laguna Colorada (felrood water vol roze flamingo's) en een bad in de natuurlijke warmwaterbronnen onder de sterrenhemel terwijl de buitentemperatuur ver onder nul is.

De 'nature' focus is hier 100%. Dit gebied is een geologisch wonder. De zoutvlakte is een overblijfsel van prehistorische meren die zijn opgedroogd en bezit een van de grootste lithiumvoorraden ter wereld. De extremen in natuur zijn bizar: felgekleurde mineraalmeren, bevroren nachten en giftige gassen bij vulkaanlandschappen. Cultureel merk je de taaiheid van de lokale bevolking die zout wint en de barre weersomstandigheden trotseert.

De klassieke route voor backpackers is de 3-daagse (2 nachten) jeeptour die start in Uyuni en eindigt aan de grensovergang (Hito Cajón) bij Chili, waar je overstapt op een busje naar San Pedro de Atacama. Slapen doe je primitief: de eerste nacht vaak in een hotelletje dat volledig van zoutblokken is gebouwd, de tweede nacht in extreem koude slaapzalen (dorms) zonder verwarming. Neem warme lagen, een slaapzak, een powerbank en een gigantische voorraad drinkwater en toiletpapier mee in de auto.

Bespaar nóóit op de touroperator. De verhalen over dronken chauffeurs en kapotte remmen op de zoutvlakte zijn helaas berucht. Betaal liever iets extra voor een betrouwbaar bedrijf (zoals Red Planet of Salty Desert). Zorg dat je voldoende Bolivianos in contanten hebt voordat je Uyuni verlaat; de entree tot de eilanden op het zout en het Avaroa park zijn vaak niet inclusief, en er is in de wijde omtrek geen pinautomaat of pinapparaat te bekennen.

Na je meerdaagse tocht drop je off bij de Chileense grens, waarna een minibusje je afzet in het woestijndorp San Pedro de Atacama. Je ruilt direct de hoogvlakte van Bolivia in voor de heetste, droogste woestijn op aarde. In deze vier dagen ontdek je surrealistische landschappen die zo op Mars hadden kunnen liggen en verbaas je je over de helderste sterrenhemel ter wereld.

San Pedro voelt als een stoffig Western-dorp. De straten zijn ongeasfalteerd en omzoomd door bruine adobe huizen, maar vergis je niet: dit is een hypertoeristisch epicentrum. Het wemelt er van de chille backpackershostels, prijzige restaurants en eindeloos veel tourbureautjes. Er hangt een overduidelijke 'desert vibe'; het leven ontwaakt vroeg en slaapt in tijdens het bloedhete middaguur.

Fiets aan het eind van de middag naar de Valle de la Luna (Maanvallei) om de zon achter de absurde zand- en rotsformaties te zien verdwijnen in een zee van paars en oranje. Sta voor dag en dauw op voor een rit naar de El Tatio geisers, waar de stoompluimen in de vroege vrieskou een magisch spektakel vormen. Boek bovendien een sterrenkijktour in de avond; dit is door de afwezigheid van lichtvervuiling een van de beste plekken ter wereld om de Melkweg te zien.

San Pedro de Atacama levert absolute wereldklasse op het gebied van natuur. Dit is de droogste niet-polaire woestijn ter wereld, en toch stikt het van de extremen: borrelende geisers, zoutmeren waarin je blijft drijven en zandduinen. De culturele historie hier is pre-Columbiaans, met overblijfselen van het oude Atacameño volk die goed gedocumenteerd zijn in het lokale archeologisch museum.

Let bij de grensovergang vanuit Bolivia extreem goed op: Chili is berucht om zijn strenge douane. Je mag geen enkel vers product (fruit, vlees, zuivel, coca-bladeren) het land inbrengen, ze controleren alle tassen. In San Pedro kun je alles lopend of met een gehuurde fiets bereiken. Zorg voor lippenbalsem en kilo's hydraterende crème, want de zon en het gebrek aan vocht scheuren je huid onmiddellijk kapot.

De overgang van Bolivia naar Chili resulteert in een flinke culturele én financiële schok. De prijzen voor eten, slapen en tours verdriedubbelen hier onmiddellijk. Om je backpackbudget toch binnen perken te houden, kies je voor een hostel met een goede keuken en kook je zelf je maaltijden met ingrediënten van de lokale buurtsupers. Ook scheelt het enorm veel geld als je voor attracties nabij het dorp, zoals Pukará de Quitor of de Maanvallei, gewoon een mountainbike huurt in plaats van een tour boekt.

De route sluit af met een lange, comfortabele 24-uurs busrit dwars door Chili richting de hoofdstad Santiago, met een verplichte uitstap naar de eigenzinnige havenstad Valparaíso. Deze laatste vier dagen laten een totaal ander, verrassend modern en westers-georiënteerd stukje Zuid-Amerika zien. Een perfect moment om de rauwe Altiplano van je af te wassen en te genieten van wijn en stadsleven.

Santiago is een strakke, moderne metropool met brede lanen, efficiënte metro's en een skyline tegen de adembenemende achtergrond van het Andesgebergte. Het bruist er in wijken zoals Bellavista, met terrassen en uitgaansgelegenheden. Valparaíso (kortweg 'Valpo'), op anderhalf uur rijden, vormt het scherpe, boheemse contrast. Het is een fotogenieke maar chaotische stad van steile heuvels bedekt met kleurrijke zeecontainers, oude liften (ascensores) en wereldberoemde straatkunst.

In Santiago beklim of neem je de funicular naar Cerro San Cristóbal voor het beste panoramische uitzicht over de stad. Bezoek het Museo de la Memoria voor een indringende kijk op de dictatuur van Pinochet. Trek daarna twee dagen uit voor Valparaíso; hier draait alles om urenlang verdwalen door de straatjes van Cerro Concepción en Cerro Alegre, en het bewonderen van de enorme openluchtgalerij vol muurschilderingen.

De natuur in en om Santiago is totaal anders dan wat je de afgelopen weken hebt gezien. Hier vind je het mediterrane hart van Chili: vruchtbare valleien met uitgestrekte wijngaarden. Cultureel merk je in de grote stad en haven een Europese flair gemixt met sterke Latino-trots en diepgewortelde poëziecultuur, mede dankzij de beroemde dichter Pablo Neruda, wiens excentrieke huis je in Valparaíso kunt bezoeken.

De Chileense (TurBus of Pullman) nachtbussen vanuit Atacama naar Santiago zijn legendarisch en uiterst luxe, vaak inclusief warme maaltijden en stoelen die volledig plat kunnen (cama). Santiago heeft een briljant en spotgoedkoop metronetwerk dat je overal brengt. Vanuit de busterminal in Santiago pak je naadloos en zonder reserveren een bus naar Valparaíso, die de hele dag door elke 15 minuten vertrekt.

Santiago en Valparaíso behoren tot de duurdere steden van Latijns-Amerika. Bespaar op je avondeten door in de middag de grote lokale klassieker te eten: de gigantische Chileense empanadas (vooral de Empanada de Pino), die vullen als een volwaardige maaltijd. Als je zin hebt in een wijnproeverij, is het extreem goedkoop om gewoon de stadsmetro naar Cousiño Macul of een lokaal busje naar de Casablancavallei te pakken in plaats van dure, georganiseerde winetours te boeken.