Hoogteziekte: klachten herkennen en je route voorbereiden

Je hoeft geen bergbeklimmer te zijn om hoogteziekte te krijgen. Ook een vlucht naar een hooggelegen stad of een snelle busrit de bergen in kan je lichaam weinig tijd geven om te wennen. Vanaf ongeveer 2.500 meter moet je rekening houden met klachten. Een goede conditie sluit hoogteziekte niet uit.

Bekijk daarom vóór vertrek niet alleen afstanden, maar ook de hoogte waarop je gaat slapen. Deze gids helpt je om klachten te herkennen en je route voor te bereiden. Bij ernstige klachten op hoogte gaat medische hulp voor op je reisschema.

Wat gebeurt er tijdens acclimatisatie?

Op hoogte is de luchtdruk lager, waardoor je lichaam per ademhaling minder zuurstof kan opnemen. De eerste aanpassing bestaat vooral uit sneller en dieper ademen en veranderingen in de bloedsomloop. Daarvoor heeft je lichaam dagen nodig. Extra aanmaak van rode bloedcellen speelt niet de hoofdrol in die eerste acclimatisatiefase. Geef jezelf dus tijd om te wennen, ook als je conditie goed is.

Wanneer loop je risico?

Vooral de bereikte hoogte, het tempo van stijgen en je slaaphoogte bepalen het risico. Ook hoe je eerder op hoogte reageerde, is van belang. Vlieg of rijd je rechtstreeks naar een hooggelegen plaats, plan dan rust voordat je verder stijgt. Bespreek een snelle stijging, eerdere ernstige hoogteziekte of een bestaande aandoening vooraf met een reizigersarts.

Acute hoogteziekte herkennen

Acute hoogteziekte, ook AMS genoemd, kan na een stijging beginnen met hoofdpijn, misselijkheid, weinig eetlust, duizeligheid of opvallende vermoeidheid. Slecht slapen kan erbij voorkomen. Schrijf klachten niet automatisch toe aan de reis of een slechte conditie. Vertel je reisgenoot of gids dat je je niet goed voelt en ga niet hoger slapen zolang je klachten hebt.

Alarmsignalen: direct hulp inschakelen

De volgende verschijnselen vragen om onmiddellijke medische hulp en afdaling naar lagere hoogte als dat mogelijk is:

• verwardheid, moeite met recht lopen of andere coördinatieproblemen;
• benauwdheid in rust, of hoesten met schuimig of bloederig slijm;
• ernstige sufheid, moeilijk wakker worden of bewustzijnsverlies.

Wacht niet tot alle verschijnselen aanwezig zijn. Laat een zieke reisgenoot niet alleen en organiseer hulp bij de afdaling. De NHS beschrijft de klachten waarbij je direct moet handelen.

Je route en slaaphoogte voorbereiden

Geleidelijk stijgen en rustdagen inbouwen verkleinen het risico. Volgens TravelHealthPro moet je boven 3.000 meter een toename van meer dan 500 meter slaaphoogte per dag vermijden en regelmatig een dag op dezelfde hoogte blijven. Dat is een richtlijn voor de planning, geen garantie dat je zonder klachten verder kunt. Pas de route aan wanneer iemand zich niet goed voelt.

Doe na aankomst op hoogte rustig aan en vermijd alcohol. Drink voldoende, maar verwacht niet dat extra veel drinken hoogteziekte voorkomt. Maak vooraf afspraken over omkeren, medische hulp en evacuatie. Controleer of de geplande hoogte en activiteiten onder je verzekering vallen; een geboekte tour neemt die voorbereiding niet over.

Hersenoedeem op hoogte (HACE)

Bij HACE ontstaat zwelling van de hersenen. Verwardheid en verlies van coördinatie zijn belangrijke alarmsignalen. Dit is een levensbedreigende situatie, geen gewone vermoeidheid en geen klacht waarvoor je een vaste termijn kunt afwachten. Schakel direct medische hulp in en laat de zieke naar lagere hoogte begeleiden.

Longoedeem op hoogte (HAPE)

Bij HAPE hoopt vocht zich op in de longen. Toenemende kortademigheid, zwakte en hoesten kunnen erop wijzen; benauwdheid in rust is een belangrijk alarmsignaal. HAPE kan ook ontstaan zonder voorafgaande acute hoogteziekte. Directe afdaling en medische hulp zijn nodig; zuurstof kan onderdeel van de behandeling zijn. Lees de uitleg van de CDC over deze ernstige vormen van hoogteziekte.

Wat doe je bij klachten die nog mild lijken?

Stop met verder stijgen en rust op dezelfde hoogte. Blijven klachten bestaan, verbeteren ze niet of worden ze erger, zoek dan medische hulp en daal af. Bij verslechtering hoef je niet te wachten tot een geplande rustdag voorbij is. Gebruik een pijnstiller niet als bewijs dat je weer veilig hoger kunt. Bespreek medicatie met een arts en pas zo nodig je reisschema aan.

Medicijnen en hun beperkingen

Acetazolamide, bekend onder de merknaam Diamox, kan de acclimatisatie versnellen en wordt in bepaalde situaties preventief voorgeschreven. Dat is geen vrijbrief om snel verder te stijgen. Bespreek vóór vertrek met een arts of het middel bij jouw gezondheid en route past.

Medicatie vervangt geen geleidelijke stijging, noodzakelijke afdaling of medische hulp. Bij verwardheid, coördinatieproblemen of benauwdheid in rust moet je direct hulp inschakelen en afdalen als dat mogelijk is; wacht niet af of een tablet het oplost. Lees de toelichting van de CDC over hoogteziekte en medicatie.